Evaṃ saṅgīte panettha ayaṃ abhidhammo piṭakato abhidhammapiṭakaṃ, nikāyato khuddakanikāyo, aṅgato veyyākaraṇaṃ, dhammakkhandhato katipayāni dhammakkhandhasahassāni honti.

Taṃ dhārayantesu bhikkhūsu pubbe eko bhikkhu sabbasāmayikaparisāya nisīditvā abhidhammato suttaṃ āharitvā dhammaṃ kathento "rūpakkhandho abyākato, cattāro khandhā siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā. Dasāyatanāni abyākatā, dve āyatanāni siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā. Soḷasa dhātuyo abyākatā, dve dhātuyo siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā. Samudayasaccaṃ akusalaṃ, maggasaccaṃ kusalaṃ, nirodhasaccaṃ abyākataṃ, dukkhasaccaṃ siyā kusalaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ. Dasindriyā abyākatā, domanassindriyaṃ akusalaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ kusalaṃ, cattāri indriyāni siyā kusalā siyā abyākatā, cha indriyāni siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā"ti dhammakathaṃ kathesi.

Tasmiṃ ṭhāne eko bhikkhu nisinno "dhammakathika tvaṃ sineruṃ parikkhipanto viya dīghasuttaṃ āharasi, kiṃ suttaṃ nāmetan"ti āha. Abhidhammasuttaṃ nāma āvusoti. Abhidhammasuttaṃ kasmā āharasi, kiṃ aññaṃ buddhabhāsitaṃ suttaṃ āharituṃ na vaṭṭatīti? abhidhammo kena bhāsitoti? na eso buddhabhāsitoti. Kiṃ pana te āvuso vinayapiṭakaṃ uggahitanti? na uggahitaṃ āvusoti. Avinayadhāritāya maññe tvaṃ ajānanto evaṃ vadasīti. Vinayamattameva āvuso uggahitanti. Tampi te duggahitaṃ, parisapariyante nisīditvā niddāyantena uggahitaṃ bhavissati, tumhādise hi pabbājento vā upasampādento vā sātisāro hoti. Kiṃkāraṇā? vinayamattassapi duggahitattā. Vuttaṃ hetaṃ tattha "anāpatti na vivaṇṇetukāmo `iṅgha tāva suttantaṃ vā gāthāyo vā abhidhammaṃ vā pariyāpuṇassu, pacchāpi vinayaṃ pariyāpuṇissasī'ti bhaṇati. `suttante Okāsaṃ kārāpetvā abhidhammaṃ vā vinayaṃ vā pucchati, abhidhamme okāsaṃ kārāpetvā suttantaṃ vā vinayaṃ vā pucchati, vinaye okāsaṃ kārāpetvā suttantaṃ vā abhidhammaṃ vā pucchatī"ti. Tvaṃ pana ettakampi na jānāsīti. Ettakenāpi paravādī niggahito hoti.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๗๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “ติกมาติกา ๒๒ ติกะ”