Catubbidhādirūpasaṅgahavaṇṇanā

[586] Catutthasaṅgahe dvāvīsati catukkā. Tattha sabbapacchimo "atthi rūpaṃ upādā, atthi rūpaṃ no upādā"ti evaṃ idha vuttamātikaṃ anāmasitvā ṭhapito, itare pana āmasitvā ṭhapitā. Kathaṃ? ye tāva idha duvidhasaṅgahe pakiṇṇakesu ādito tayo dukā, tesu ekekaṃ gahetvā "yantaṃ rūpaṃ upādā taṃ atthi upādinnaṃ, atthi anupādinnan"tiādinā nayena pañcahi pañcahi dukehi saddhiṃ yojetvā dukattayamūlakā ādimhi pañcadasacatukkā ṭhapitā.

Idāni yoyaṃ catuttho sanidassanaduko, so yasmā "yantaṃ rūpaṃ sanidassanaṃ taṃ atthi sappaṭighaṃ, atthi appaṭighan"tiādinā nayena parehi vā "atthi upādā atthi no upādā"tiādinā nayena purimehi vā dukehi saddhiṃ atthābhāvato kamābhāvato visesābhāvato ca yogaṃ na gacchati. Sanidassanaṃ hi appaṭighaṃ nāma noupādā vā natthīti atthābhāvato yogaṃ na gacchati. Upādinnaṃ pana anupādinnañca atthi, taṃ kamābhāvato yogaṃ na gacchati. Sabbadukā hi pacchimapacchimeheva saddhiṃ yojitā, ayamettha kamo. Purimehi pana saddhiṃ kamābhāvoti. Atthe sati kamābhāvo akāraṇaṃ, tasmā upādinnapadādīhi saddhiṃ yojetabboti ce. Na visesābhāvā. Upādinnapadādīni hi iminā saddhiṃ yojitāni, tattha "upādinnaṃ vā sanidassanaṃ, sanidassanaṃ vā upādinnan"ti vutte viseso natthīti visesābhāvāpi yogaṃ na gacchati. Tasmā taṃ catutthadukaṃ anāmasitvā tato parehi "atthi rūpaṃ sappaṭighan"ti- ādīhi tīhi dukehi saddhiṃ "yantaṃ rūpaṃ sappaṭighaṃ taṃ atthi indriyaṃ, atthi na indriyaṃ, yantaṃ rūpaṃ appaṭighaṃ taṃ atthi indriyaṃ, atthi na indriyan"ti- ādinā nayena yujjamāne dve dve duke yojetvā chacatukkā ṭhapitā.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๗๐๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “เอกกมาติกา”