@4 Sī. sañjātaṭṭhānena 5 Sī.,i.,ka. katamaṃ khandhagaṇanaṃ 6 abhi. 37/471/284

@7 Ma. pabhedaṃ

[596] Evaṃ tevīsatividhaṃ upādārūpaṃ saṅkhepato uddisitvā puna tadeva vitthārato niddisanto "katamantaṃ rūpaṃ cakkhāyatanan"tiādimāha. Tattha duvidhaṃ cakkhu maṃsacakkhu paññācakkhu ca. Etesu buddhacakkhu samantacakkhu ñāṇacakkhu dibbacakkhu dhammacakkhūti pañcavidhaṃ paññācakkhu. Tattha "addasaṃ kho ahaṃ bhikkhave buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte apparajakkhe .pe. Duviññāpaye"ti idaṃ buddhacakkhu nāma. "samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇan"ti idaṃ samantacakkhu nāma. "cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādī"ti idaṃ ñāṇacakkhu nāma. "addasaṃ kho ahaṃ bhikkhave dibbena cakkhunā visuddhenā"ti idaṃ dibbacakkhu nāma. "tasmiṃyevāsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādī"ti idaṃ heṭṭhimamaggattayasaṅkhātaṃ ñāṇaṃ dhammacakkhu nāma.

Maṃsacakkhupi sasambhāracakkhu pasādacakkhūti duvidhaṃ hoti. Tattha yvāyaṃ akkhikūpake patiṭṭhito heṭṭhā akkhikūpakaṭṭhikena upari bhamukaṭṭhikena ubhato akkhikūpehi anto matthaluṅgena bahiddhā akkhilomehi paricchinno maṃsapiṇḍo, saṅkhepato "catasso dhātuyo vaṇṇo gandho raso ojā sambhavo saṇṭhānaṃ jīvitaṃ bhāvo kāyappasādo cakkhuppasādo"ti cuddasa sambhārā, vitthārato "catasso dhātuyo taṃsannissitavaṇṇagandharasaojāsaṇṭhānasambhavā cha iti imāni dasa catusamuṭṭhānikattā cattāḷīsaṃ honti, jīvitaṃ bhāvo kāyappasādo cakkhuppasādoti cattāri ekantakammasamuṭṭhānānevā"ti imesaṃ catucattāḷīsāya rūpānaṃ vaseneva catucattāḷīsasambhārā, yaṃ loko "setaṃ cakkhuṃ, puthulaṃ, visaṭaṃ, vitthiṇṇaṃ cakkhun"ti sañjānanto na cakkhuṃ sañjānāti, vatthuṃ cakkhuto sañjānāti, so maṃsapiṇḍo akkhikūpe patiṭṭhito nahārusuttakena matthaluṅge ābaddho, yattha setampi atthi kaṇhampi lohitakampi paṭhavīpi āpopi tejopi vāyopi, yaṃ semhussadattā

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๗๑๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “อุปาทาภาชนีย์”