Tejodhātuvāyodhātūnampi sesadhātūsu sakasakakiccakaraṇe eseva nayo. Tejodhātu hi paṭhavīdhātuṃ phusitvā jhāpeti, sā pana na uṇhā hutvā jhāyati. Yadi uṇhā hutvā jhāyeyya, uṇhattalakkhaṇā nāma bhaveyya. Āpodhātuṃ pana aphusitvāva tāpeti, sāpi tappamānā na uṇhā hutvā tappati. Yadi uṇhā hutvā tappeyya, uṇhattalakkhaṇā nāma bhaveyya. Vāyodhātuṃ pana phusitvāva tāpeti, sāpi tappamānā na uṇhā hutvā tappati. Yadi uṇhā hutvā tappeyya, uṇhattalakkhaṇā nāma bhaveyya. Vāyodhātu paṭhavīdhātuṃ phusitvā vitthambheti. Tathā tejodhātuṃ, āpodhātuṃ pana aphusitvāva vitthambheti.

Ucchurasaṃ pacitvā phāṇitapiṇḍe kariyamāne āpodhātu thaddhā hoti na hotīti? na hoti. Sā hi paggharaṇalakkhaṇā, paṭhavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā, omattaṃ pana āpo adhimattapaṭhavīgatikaṃ jātaṃ. Sā hi rasākārena ṭhitabhāvaṃ vijahati, lakkhaṇaṃ na vijahati. Phāṇitapiṇḍe vilīyamānepi paṭhavīdhātu na vilīyati. Kakkhaḷalakkhaṇā hi paṭhavīdhātu, paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu, omattā pana paṭhavī adhimattaāpagatikā hoti, sā piṇḍikākārena ṭhitabhāvaṃ vijahati, lakkhaṇaṃ na vijahati. Catunnaṃ hi mahābhūtānaṃ bhāvaññathattameva hoti, lakkhaṇaññathattaṃ nāma natthi. Tassa abhāvo aṭṭhānaparikappasuttena dīpito. Vuttañhetaṃ:-

"siyā kho panānanda catunnaṃ mahābhūtānaṃ aññathattaṃ

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๗๕๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกนิเทศ (ต่อ)”