ติกะ

4. Aṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanā

tikaatthuddhāravaṇṇanā

[1384] Idāni nikkhepakaṇḍānantaraṃ ṭhapitassa aṭṭhakathākaṇḍassa vaṇṇanākkamo anuppatto. Kasmā panetaṃ aṭṭhakathākaṇḍaṃ nāma jātanti? tepiṭakassa buddhavacanassa atthaṃ uddharitvā ṭhapitattā. Tīsupi hi piṭakesu dhammantaraṃ āgataṃ aṭṭhakathākaṇḍeneva paricchinditvā vinicchitaṃ suvinicchitaṃ nāma hoti. Sakale abhidhammapiṭake nayamaggaṃ mahāpakaraṇe pañhuddhāraṃ gaṇanacāraṃ asallakkhentenāpi aṭṭhakathākaṇḍatoyeva samānetuṃ vaṭṭati.

Kuto pabhavaṃ pana etanti? sāriputtattherappabhavaṃ. Sāriputtatthero hi ekassa Attano saddhivihārikassa nikkhepakaṇḍe atthuddhāraṃ sallakkhetuṃ asakkontassa aṭṭhakathākaṇḍaṃ kathetvā adāsi, idaṃ pana mahāaṭṭhakathāya paṭipakkhipitvā vuttaṃ:- abhidhammo nāma na sāvakavisayo na sāvakagocaro, buddhavisayo esa buddhagocaro, dhammasenāpati pana saddhivihārikena pucchito taṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā sammāsambuddhassa kathesi. Sammāsambuddho tassa bhikkhuno aṭṭhakathākaṇḍaṃ kathetvā adāsi. Kathaṃ? bhagavā hi "katame dhammā kusalā"ti pucchi. "kusalā dhammā nāma katame"ti sallakkhesīti attho, athassa tuṇhībhūtassa nanu yaṃ mayā "katame dhammā kusalā, yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotī"tiādinā nayena bhūmibhedato kusalaṃ dassitaṃ, sabbampi taṃ "catūsu bhūmīsu kusalaṃ, ime dhammā kusalā"ti iminā nayena kaṇṇikaṃ kaṇṇikaṃ ghaṭaṃ ghaṭaṃ gocchakaṃ katvā atthuddhāravasena kusalādidhamme dassento kathetvā adāsi.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๘๖๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “ติกะ”