[1432] Atītārammaṇattike viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanadhammā heṭṭhā atītasamāpattiṃ ārabbha pavattito ekantena atītārammaṇāva.

[1433] Niyogā anāgatārammaṇā natthīti niyamena pāṭiekaṃ cittaṃ nāma natthi. Nanu ca anāgataṃsañāṇaṃ ekantena anāgatārammaṇaṃ, cetopariyañāṇampi anāgataṃ ārabbha pavattatīti. No nappavattati, pāṭiekaṃ pana etaṃ ekaṃ cittaṃ nāma natthi, rūpāvacaracatutthajjhānena saṅgahitattā aññehi mahaggatacittehi missakaṃ hoti. Tena vuttaṃ "niyogā anāgatārammaṇā natthī"ti.

[1434] Dve pañcaviññāṇāni tisso manodhātuyo ca paccuppannesu rūpādīsu pavattito paccuppannārammaṇā nāma. Dasa cittuppādāti ettha aṭṭha tāva sahetukā devamanussānaṃ paṭisandhiggahaṇakāle kammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārabbha pavattiyaṃ atītārammaṇāva, bhavaṅgacutikālesupi eseva nayo. Gatinimittaṃ pana ārabbha paṭisandhiggahaṇakāle tato paraṃ bhavaṅgakāle ca paccuppannārammaṇā, tattha pañcadvāre tadārammaṇavasena pavattiyaṃ. Manodvāre pana atītānāgatapaccuppannārammaṇā, naṃ javanānaṃ ārammaṇaṃ gahetvā pavattito atītānāgata paccuppannārammaṇā, kusalavipākāhetukaupekkhāsahagatamanoviññāṇadhātuyampi eseva nayo. Kevalañhi sā manussesu jaccandhādīnaṃ paṭisandhi hoti, pañcadvāre ca santīraṇavasenāpi paccuppannārammaṇā hotīti ayamettha viseso. Somanassasahagatā