Kiriyato aṭṭha sahetukacittuppādā kusalacittuppādagatikāeva. Kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu upekkhāsahagatā pañcadvāre voṭṭhavanavasena pavattiyaṃ paccuppannārammaṇāva, manodvāre atītānāgatapaccuppannārammaṇānañceva paṇṇattiārammaṇānañca javanānaṃ purecārikakāle atītānāgatapaccuppannanavattabbārammaṇā.

Yathāvuttappabhede rūpāvacarajjhāne sabbatthapādakacatutthaṃ, ākāsakasiṇacatutthaṃ, ālokakasiṇacatutthaṃ, brahmavihāracatutthaṃ, ānāpānacatutthanti imāni pañca navattabbārammaṇāneva. Iddhividhacatutthaṃ kāyavasena cittaṃ pariṇāmentassa atītapādakajjhānacittaṃ ārabbha pavattanato atītārammaṇaṃ, mahādhātunidhāne mahākassapattherādīnaṃ viya anāgataṃ adhiṭṭhahantānaṃ anāgatārammaṇaṃ hoti. *- mahākassapatthero kira mahādhātunidhānaṃ karonto "anāgate aṭṭhārasavassādhikāni dve vassasatāni ime gandhā mā nassiṃsu, pupphāni mā milāyiṃsu, dīpā mā nibbāyiṃsū"ti adhiṭṭhahi, sabbaṃ tatheva ahosi. Assaguttatthero vattaniyasenāsane bhikkhusaṃghaṃ sukkhabhattaṃ bhuñjamānaṃ disvā "udakasoṇḍi divase divase purebhattaṃ dadhirasaṃ hotū"ti adhiṭṭhahi, purebhattaṃ gahitaṃ dadhirasaṃ hoti, pacchābhatte pākatikameva. Kāyaṃ pana cittasannissitaṃ katvā adissamānena kāyena gamanakāle aññassa vā pāṭihāriyassa karaṇakāle kāyaṃ ārabbha pavattattāva paccuppannārammaṇaṃ hoti.

Dibbasotacatutthaṃ vijjamānaṃ saddameva ārabbha pavattito paccuppannārammaṇaṃ hoti. Cetopariyañāṇacatutthaṃ atīte sattadivasabbhantare anāgate sattadivasabbhantareva paresaṃ cittaṃ jānantassa atītārammaṇaṃ anāgatārammaṇañca hoti, sattadivasātikkame pana taṃ jānituṃ na sakkoti. Atītānāgataṃsañāṇānaṃ hi esa visayo, na etassa. Paccuppannajānanakāle pana paccuppannārammaṇaṃ hoti.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๘๗๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “ติกะ”