พึงทราบวินิจฉัยในสมาธิทั้งหลายอันเป็นจตุกกนัยและปัญจกนัยต่อไป.

ในจตุกกนัย สมาธิในปฐมฌาน ชื่อว่าเป็นไปกับด้วยวิตกและวิจาร. ในปัญจกนัย สมาธิในทุติยฌาน ชื่อว่าเป็นสมาธิสักว่าไม่มีวิตกมีแต่วิจาร. ในจตุกกนัยก็ดี ในปัญจกนัยก็ดี. สมาธิในฌาน ๓ เบื้องบน ชื่อว่า สมาธิไม่มีวิตกไม่มีวิจาร. จริงอยู่ ในสมาบัติทั้งหลาย มีชื่อว่าสมาธิของผู้เข้าสมาบัติ ๘ โดยลำดับ ดังนี้บ้าง มีชื่อว่าสมาบัติ ดังนี้บ้าง.

ถามว่า เพราะเหตุไร?

ตอบว่า เพราะความพร้อมของเอกัคคตาแห่งจิต.