ธรรมทั้งหลายที่ชื่อว่านิวรณ์ เพราะย่อมปิด ย่อมกั้นกุศลธรรมทั้งหลาย.

คำว่า มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ ได้แก่ มนุษย์เท่านั้นฆ่ามารดาของตนผู้เป็นมนุษย์ แม้บิดาก็เป็นบิดามนุษย์อย่างนั้นแหละ. พระอรหันต์ก็เป็นจะพระอรหันต์มนุษย์นั่นแหละ. คำว่า ด้วยจิตอันประทุษร้าย ได้แก่ด้วยจิตคิดจะฆ่า.

คำว่า สญฺญี ได้แก่ พรั่งพร้อมด้วยสัญญา. คำว่า อโรโค ได้แก่ เที่ยงแท้ไม่แปรผัน.

คำว่า อิตฺเถเก อภิวทนฺติ ได้แก่ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งย่อมกล่าวอย่างนี้ คือย่อมกล่าวด้วยประการฉะนี้. สัญญีวาทะ ๑๖ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ด้วยคำมีประมาณเท่านี้.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๑,๖๐๑

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปัญจกนิเทศ”