สภาวธรรมเหล่าใดย่อมเกิดกลุ้มรุมจิต โดยกระทำให้กำเริบ เพราะเหตุนั้น สภาวธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่าปริยุฏฐาน คือกิเลสที่ประทุษร้ายจิต.
ปริยุฏฐานคือกามราคะ ชื่อว่ากามราคปริยุฏฐาน. แม้ในคำที่เหลือก็นัยนี้แหละ.
ธรรมทั้งหลายอันมิใช่ของสัตบุรุษ หรือว่า ธรรมทั้งหลายอันไม่สงบ เพราะอรรถว่าเป็นธรรมลามก เพราะเหตุนั้น ธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่าอสัทธรรม.
จริตทั้งหลายอันโทษทั้งหลายมีราคะเป็นต้นประทุษร้ายแล้ว เพราะเหตุนั้น จริตเหล่านั้นจึงชื่อว่าทุจจริต. ธรรมเหล่าใดย่อมสำคัญว่าตนมีอยู่โดยอาการนั้นๆ เพราะเหตุนั้น ธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่ามานะ. ____________________________ ๑- องค์ธรรมของอนุสัยกิเลส สัญโญชน์และปริยุฏฐาน อย่างเดียวกัน คือ กามราคะ ปฏิฆะ มานะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา ภวราคะ อวิชชา ส่วนที่ต่างกันนั้น คืออนุสัยจัดเป็นกิเลสอย่างละเอียดได้ปัจจัยแล้วจึงเกิดขึ้น. สัญโญชน์และปริยุฏฐานจัดเป็นกิเลสอย่างกลาง เพราะเกิดสัมปยุตกับจิต. กิเลสทั้งหมดล่วงมโนทวารไปสู่กายทวาร วจีทวาร เรียกว่ากิเลสอย่างหยาบ. ทิฏฐินิทเทส
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที