เพราะความที่ขันธ์ ๕ มีความแปรเปลี่ยนไปด้วยความเกิดและความเสื่อม หรือว่า เพราะมีแล้วกลับไม่มี. ความที่ขันธ์ ๕ มีความแปรเปลี่ยนไปด้วยความเกิดและความเสื่อม หรือว่าความเปลี่ยนแปลงแห่งอาการ (ลักษณะ) กล่าวคือเป็นแล้วกลับไม่เป็น ชื่อว่าอนิจจลักษณะ.
เบญจขันธ์นั้นนั่นเอง ชื่อว่าทุกข์ เพราะพระบาลีว่า สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ ดังนี้ เพราะเหตุไร? เพราะมีการบีบคั้นเนืองๆ อาการ (คือลักษณะ) ที่บีบคั้นเนืองๆ ชื่อว่าทุกขลักษณะ.
ก็เบญจขันธ์นั้นนั่นเอง ชื่อว่าอนัตตา เพราะพระบาลีว่า สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา ดังนี้ เพราะเหตุไร? เพราะไม่เป็นไปในอำนาจ อาการ (คือลักษณะ) ที่ไม่เป็นไปในอำนาจ ชื่อว่าอนัตตลักษณะ เพราะฉะนั้น อนิจจัง ทุกขังและอนัตตา จึงเป็นอย่างหนึ่ง อนิจจลักษณะ ทุกขลักษณะและอนัตตลักษณะ จึงเป็นอย่างหนึ่ง.
จริงอยู่ คำว่า ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘ นี้แม้ทั้งหมด ชื่อว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา แต่วิการ (การเปลี่ยนแปลง) แห่งอาการ (ลักษณะ) มีประการตามที่กล่าวแล้ว ชื่อว่าอนิจจลักษณะ ทุกขลักษณะและอนัตตลักษณะ ฉะนี้แล.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที