ข้อว่า โดยปัจจัย พึงทราบวินิจฉัยโดยความที่จักขุธาตุเป็นต้น เป็นปัจจัยในจักขุวิญญาณเป็นต้น ก็ความที่จักขุธาตุเป็นต้นเหล่านั้น เป็นปัจจัยนั้นจักแจ่มแจ้งในนิเทศวาร. ว่าด้วยวินิจฉัยโดยเป็นธรรมควรเห็น

ข้อว่า โดยเป็นธรรมควรเห็น พึงทราบวินิจฉัยในธาตุนี้ โดยเป็นธรรมที่ควรเห็น เพราะสังขตธาตุทั้งหมดทีเดียว พึงเห็นโดยความเป็นของว่างจากที่สุดเบื้องต้นและเบื้องปลาย โดยความเป็นของสูญจากความยั่งยืน ความงาม ความสุข ความเป็นอัตตาและโดยความเป็นไปเนื่องด้วยปัจจัย.

ก็ว่าโดยความแปลกกันในอธิการแห่งธาตุนี้ จักขุธาตุพึงเห็นเหมือนพื้นกลอง รูปธาตุพึงเห็นเหมือนไม้ตี จักขุวิญญาณธาตุพึงเห็นเหมือนเสียงกลอง.

อนึ่ง จักขุธาตุพึงเห็นเหมือนพื้นกระจก รูปธาตุพึงเห็นเหมือนหน้า จักขุวิญญาณธาตุพึงเห็นเหมือนนิมิตของหน้า (เงาหน้า).