บทว่า อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน (ด้วยเหตุแห่งทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่ง) ได้แก่ ด้วยเหตุที่เกิดขึ้นแห่งทุกข์คือความโศกอย่างใดอย่างหนึ่ง.

บทว่า โสโก (ความโศก) ที่ชื่อว่าความโศก ด้วยอำนาจความเศร้าโศก คำว่าความโศกนี้เป็นบทเฉพาะตนโดยสภาพของความโศกที่เกิดขึ้นด้วยเหตุเหล่านี้.

บทว่า โสจนา (กิริยาที่โศก) ได้แก่ อาการของความโศกเศร้า. ความเป็นแห่งความโศกเศร้า ชื่อว่า โสจิตฺตตฺตํ (สภาพโศกเศร้า).

บทว่า อนฺโต โสโก (ความแห้งผากภายใน) ได้แก่ ความโศกเศร้าในภายใน.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๓๓๗

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “อริยสัจ ๔”