บทว่า โหติ ได้แก่ ย่อมเกิด.

พึงทราบวินิจฉัยโดยอรรถในปฏิจจสมุปบาทนี้ ด้วยประการฉะนี้. ว่าด้วยวินิจฉัยโดยลักษณะเป็นต้น

ข้อว่า โดยลักษณะเป็นต้น ได้แก่ โดยธรรม ๔ มีลักษณะเป็นต้นแห่งปฏิจจสมุปบาทมีอวิชชาเป็นต้น อย่างไร? คือ อวิชชา

๑. อญาณลกฺขณา มีความไม่รู้เป็นลักษณะ สมฺโมหนรสา มีความหลงเป็นกิจ ฉาทนปจฺจุปฏฺฐานา มีความปกปิดสภาวะแห่งอารมณ์เป็นปัจจุปัฏฐาน อาสวปทฏฺฐานา มีอาสวะเป็นปทัฏฐาน ๒. อภิสงฺขรณลกฺขณา สังขารทั้งหลายมีการปรุงแต่งเป็นลักษณะ อายูหนรสา มีความขวนขวายเป็นกิจ เจตนาปจฺจุปฏฺฐานา มีเจตนาเป็นปัจจุปัฏฐาน อวิชฺชาปทฏฺฐานา มีอวิชชาเป็นปทัฏฐาน ๓. วิชานนลกฺขณํ วิญญาณมีการรู้อารมณ์เป็นลักษณะ ปุพฺพงฺคมรสํ มีการเป็นประธานเป็นกิจ ปฏิสนฺธิปจฺจุปฏฺฐานํ มีการเกิดสืบต่อเป็นปัจจุปัฏฐาน สงฺขารปทฏฺฐานํ มีสังขารเป็นปทัฏฐานหรือ วตฺถารมฺมณปทฏฺฐานํ มีวัตถุและอารมณ์เป็นปทัฏฐาน ๔. นมนลกฺขณํ นามมีการน้อมไปเป็นลักษณะ สมฺปโยครสํ มีการประกอบพร้อมกันเป็นกิจ อวินิพฺโภคปจฺจุปฏฺฐานํ มีการไม่แยกจากจิตเป็นปัจจุปัฏฐาน วิญฺญาณปทฏฺฐานํ มีวิญญาณเป็นปทัฏฐาน ๕. รุปฺปนลกฺขณํ รูปมีการแปรปรวนเป็นลักษณะ วิกิรณรสํ มีการกระจัดกระจายไปเป็นรส อพฺยากตปจฺจุปฏฺฐานํ มีความเป็นอัพยากตธรรมเป็นปัจจุปัฏฐาน วิญฺญาณปทฏฺฐานํ มีวิญญาณเป็นปทัฏฐาน ๖. อายตนลกฺขณํ สฬายตนะมีการทำวัฏฏะให้ยาวนานเป็นลักษณะ ทสฺสนาทิรสํ มีการทำความเห็นเป็นต้นเป็นรส วตฺถุทฺวารภาวปจฺจุปฏฺฐานํ มีความเป็นวัตถุและทวารเป็นปัจจุปัฏฐาน นามรูปปทฏฺฐานํ มีนามรูปเป็นปทัฏฐาน ๗. ผุสนลกฺขโณ ผัสสะมีการกระทบอารมณ์เป็นลักษณะ สํฆฏฺฏนรโส มีการประสานอารมณ์กับจิตเป็นรส สงฺคติปจฺจุปฏฺฐาโน มีการประชุม (วัตถุ อารมณ์ จิต) เป็นปัจจุปัฏฐาน สฬายตนปทฏฺฐาโน มีสฬายตนะเป็นปทัฏฐาน ๘. อนุภวนลกฺขณา เวทนามีการเสวยอารมณ์เป็นลักษณะ วิสยรสสมฺโภครสา มีการบริโภคร่วมกันซึ่งรสแห่งอารมณ์เป็นรส สุขทุกฺขปจฺจุปฏฺฐานา มีสุขและทุกข์เป็นปัจจุปัฏฐาน ผสฺสปทฏฺฐานา มีผัสสะเป็นปทัฏฐาน ๙. เหตุลกฺขณา ตัณหามีความเป็นเหตุเป็นลักษณะ อภินนฺทนรสา มีความบันเทิงใจเป็นรส อติตฺติภาวปจฺจุปฏฺฐานา มีความไม่อิ่มในอารมณ์เป็นปัจจุปัฏฐาน เวทนาปทฏฺฐานา มีเวทนาเป็นปทัฏฐาน ๑๐. คหณลกฺขณํ อุปาทานมีการยึดไว้เป็นลักษณะ อมุญฺจนรสํ มีการไม่ปล่อยเป็นรส ตณฺหาทฬฺหตฺตทิฏฺฐิปจฺจุปฏฺฐานา มีความมั่นคงด้วยตัณหาและเห็นผิดในอัตตา เป็นปัจจุปัฏฐาน ตณฺหาปทฏฺฐานํ มีตัณหาเป็นปทัฏฐาน ๑๑. กมฺมกมฺมผลลกฺขโณ ภพมีกรรมและผลของกรรมเป็นลักษณะ ภาวนภวนรโส มีความทำให้เกิดขึ้นและความเกิดขึ้นเป็นรส กุสลากุสลาพฺยากตปจฺจุปฏฺฐาโน มีความเป็นกุศล อกุศลและอัพยากตะ เป็นปัจจุปัฏฐาน อุปาทานปทฏฺฐาโน มีอุปาทานเป็นปทัฏฐาน.