ธรรมมีลักษณะเป็นต้นแห่งปัจจยาการมีชาติเป็นต้น พึงทราบโดยนัยที่กล่าวแล้วในสัจจวิภังค์นั้นแล.

พึงทราบวินิจฉัยในปัจจยาการนี้ แม้โดยลักษณะเป็นต้นด้วยประการฉะนี้. ว่าด้วยวินิจฉัยโดยมีอย่างเดียวเป็นต้น

ในข้อว่า โดยมีอย่างเดียวเป็นต้น นี้พึงทราบว่า อวิชชาชื่อว่ามีอย่างเดียว เพราะเป็นอัญญาณ (ไม่รู้) อทัสสนะ (ไม่เห็น) และโมหะ (ความหลง) เป็นต้น. ที่ชื่อว่ามี ๒ อย่าง เพราะความไม่ปฏิบัติและความปฏิบัติ. อนึ่ง เพราะเป็นสังขารและอสังขาร ที่ชื่อว่ามี ๓ อย่าง เพราะสัมปยุตด้วยเวทนา ๓ ที่ชื่อว่ามี ๔ อย่าง เพราะไม่แทงตลอดสัจจะ ๔ ที่ชื่อว่ามี ๕ อย่าง เพราะปกปิดโทษแห่งคติ ๕. #-

อนึ่ง ว่าโดยทวารและอารมณ์ อวิชชานั้น พึงทราบว่า มี ๖ อย่าง ในอรูปธรรมแม้ทั้งหมด.