พร้อมกับอายตนะแม้ภายนอก ๖ ว่าชื่อว่า

สฬายตนะ.

ในพระบาลีว่า ผัสสะเกิดเพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย นั้น มีอธิบายว่า บัณฑิตเหล่าใดย่อมแสดงปัจจัยและปัจจยุปบัน (ธรรมที่เกิดเพราะปัจจัย) อันเนื่องด้วยสันตติหนึ่งเท่านั้นว่า นี้เป็นกถาแสดงความเป็นไปแห่งอุปาทินนกสังขาร ดังนี้ก่อน บัณฑิตเหล่านั้นย่อมปรารถนาอายตนะภายในมีจักขวายตนะเป็นต้นกับอายตนะที่ ๖ ว่า ชื่อว่าสฬายตนะ เพราะการทำสรูเปกเสสนัยโดยเอกเทศว่า อายตนะที่ ๖ ในอรูปภพ และอายตนะ ๖ โดยรวมทั้งหมดในที่อื่นเป็นปัจจัยแก่ผัสสะ โดยทำนองแห่งพระบาลีว่า ผัสสะเกิดเพราะอายตนะที่ ๖ เป็นปัจจัย ดังนี้.

จริงอยู่ อายตนะนั้น ในเพราะทำบทเหล่านี้ให้เป็นเอกเสสมาสว่าอายตนะที่ ๖ นั้นด้วย สฬายตนะด้วย ย่อมถึงอันนับว่าสฬายตนะ ดังนี้ ส่วนบัณฑิตเหล่าใดย่อมแสดงปัจจยุปบันนธรรม (ธรรมที่เกิดแต่ปัจจัย) เป็นธรรมนับเนื่องด้วยสันตติเดียว แต่ปัจจัยมีสันดานต่างกันก็มี บัณฑิตเหล่านั้นเมื่อแสดงอายตนะทั้งหมดที่เป็นปัจจัยแก่ผัสสะนั้น ก็กำหนดเอาแม้อายตนะภายนอก ย่อมปรารถนาอายตนะภายในนั้นแหละกับอายตนะที่ ๖ กับรูปายตนะเป็นต้น แม้เป็นอายตนะภายนอกว่า ชื่อว่าสฬายตนะ เพราะอายตนะภายนอกแม้นั้น ย่อมถึงการนับว่าสฬายตนะเหมือนกัน ในเพราะ ท่านทำเอกเสสสมาสแห่งบทเหล่านี้ว่า อายตนะที่ ๖ ด้วย สฬายตนะด้วย ชื่อว่าสฬายตนะ ดังนี้.