@๓ ฉ.ม. โอลุพฺภ ๔ ฉ.ม. สุปุปฺผิตจมฺปกรุกฺโข อปฺเปตุํ อสกฺโกนฺโต สมาธิ, ปิฏฺฐึ ทตฺวา โอนตสหาโย วิย วายาโม, อํสกูฏํ ทตฺวา ฐิตสหาโย วิย สติ. ยถา เตสุ เอกสฺส ปิฏฺฐิยํ ฐตฺวา เอกสฺส อํสกูฏํ โอลมฺพมาโน อิตโร ยถารุจึ ปุปฺผํ คเหตุํ สกฺโกติ, เอวเมว วิริเย ปคฺคหกิจฺจํ สาเธนฺเต สติยา จ อปิลาปนกิจฺจํ สาเธนฺติยา ลทฺธูปกาโร หุตฺวา สมาธิ สกฺโกติ อารมฺมเณ เอกคฺคภาเวน อปฺเปตุํ. ตสฺมา สมาธิเยเวตฺถ สชาติโต สมาธิกฺขนฺเธน สงฺคหิโต. วายามสติโย ปน กิริยโต สงฺคหิตา โหนฺติ.

สมฺมาทิฏฺฐิสมฺมาสงฺกปฺเปสุปิ ปญฺญา อตฺตโน ธมฺมตาย อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตาติ อารมฺมณํ นิจฺเฉตุํ น สกฺโกติ, วิตกฺเก ปน อาโกเฏตฺวา อาโกเฏตฺวา เทนฺเต สกฺโกติ. กถํ? ยถา หิ เหรญฺญิโก กหาปณํ หตฺเถ ฐเปตฺวา สพฺพภาเคสุ โอโลเกตุกาโม สมาโนปิ น จกฺขุตเลเนว ปริวตฺเตตุํ สกฺโกติ, องฺคุลิปพฺเพหิ ปน ปริวตฺเตตฺวา ปริวตฺเตตฺวา อิโต จิโต จ โอโลเกตุํ สกฺโกติ, เอวเมว น ปญฺญา อตฺตโน ธมฺมตาย อนิจฺจาทิวเสน อารมฺมณํ นิจฺเฉตุํ สกฺโกติ, อภินิโรปนลกฺขเณน ปน อาหนนปริยาหนนรเสน วิตกฺเกน อาโกเฏนฺเตน วิย ปริวตฺเตนฺเตน วิย จ อาทายาทาย ทินฺนเมว นิจฺเฉตุํ สกฺโกติ. ตสฺมา อิธาปิ สมฺมาทิฏฺฐิเยว สชาติโต ปญฺญากฺขนฺเธน สงฺคหิตา. สมฺมาสงฺกปฺโป ปน กิริยโต สงฺคหิโต โหติ. อิติ อิเมหิ ตีหิ ขนฺเธหิ มคฺโค สงฺคหํ คจฺฉติ. เตน วุตฺตํ "ติวิโธ ขนฺธตฺตยเภทโต"ติ. จตุพฺพิโธ โสตาปตฺติมคฺคาทิวเสน.

อปิจ สพฺพาเนว สจฺจานิ เอกวิธานิ อวิตถตฺตา อภิญฺเญยฺยตฺตา วา. ทุวิธานิ โลกิยโลกุตฺตรโต สงฺขตาสงฺขตโต จ. ติวิธานิ ทสฺสนภาวนาหิ ปหาตพฺพโต อปหาตพฺพโต เนวปหาตพฺพนาปหาตพฺพโต สงฺขตาสงฺขตโต จ. จตุพฺพิธานิ ปริญฺเญยฺยาทิเภทโตติ เอวเมตฺถ เอกวิธาทีหิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

สภาควิสภาคโตติ สพฺพาเนว จ สจฺจานิ อญฺญมญฺญสภาคานิ อวิตถโต อตฺตสุญฺญโต ทุกฺกรปฏิเวธโต จ. ยถาห:-