อปโร นโย:- อนิฏฺฐํ สมฺปตฺติวิรหโต. ตํ เอกนฺเตน กมฺมสมุฏฺฐาเนสุ อกุสลกมฺมสมุฏฺฐานํ. อกนฺตํ สุขสฺส อเหตุภาวโต. อมนาปํ ทุกฺขสฺส เหตุภาวโต. รูปา สทฺทาติ อิทมสฺส สภาวทีปนํ. อิมสฺมึ หิ ปเท อกุสลกมฺมชวเสน อนิฏฺฐา ปญฺจ กามคุณา วิภตฺตา. กุสลกมฺมชํ หิ ๑- อนิฏฺฐํ นาม นตฺถิ, สพฺพํ อิฏฺฐเมว.

ปณีตปทนิทฺเทโส วุตฺตปฏิปกฺขนเยน เวทิตพฺโพ. อิมสฺมึ ปน ปเท กุสลกมฺมชวเสน อิฏฺฐา ปญฺจ กามคุณา วิภตฺตา. กุสลกมฺมชํ หิ อนิฏฺฐํ นาม นตฺถิ, สพฺพํ อิฏฺฐเมว. ยถา จ กมฺมเชสุ, เอวํ อุตุสมุฏฺฐานาทีสุปิ อิฏฺฐานิฏฺฐตา อตฺถิ, เอวํ ๒- อิมสฺมึ ทุเก อิฏฺฐานิฏฺฐารมฺมณํ ปฏิวิภตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. อยํ ตาว อาจริยานํ สมานตฺถกถา. วิตณฺฑวาที ปนาห:- อิฏฺฐานิฏฺฐํ นาม ปาฏิเยกฺกํ ปฏิวิภตฺตํ นตฺถิ, เตสํ เตสํ รุจิวเสน กถิตํ. ยถาห:-

"มนาปปริยนฺตํ ขฺวาหํ มหาราช ปญฺจสุ กามคุเณสุ อคฺคนฺติ

วทามิ. เต จ ๓- มหาราช รูปา เอกจฺจสฺส มนาปา โหนฺติ, เอกจฺจสฺส

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๑๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “รูปขันธ์”