ทุกฺโขติ เตน ภควา ปริเทวมาหาติ.
ทุกฺขโทมนสฺสนิทฺเทส
[๑๙๖-๗] ทุกฺขโทมนสฺสนิทฺเทสา เหฏฺฐา ธมฺมสงฺคหฏฺฐกถายํ ๓- วณฺณิตตฺตา ปากฏาเอว. ลกฺขณาทีนิ ปน เนสํ ตตฺถ วุตฺตาเนว.
"ทุกฺขสฺส ทุกฺขฏฺโฐ เวทิตพฺโพ, โทมนสฺสสฺส ทุกฺขฏฺโฐ เวทิตพฺโพ"ติ เอตฺถ ปน อุภยมฺเปตํ สยญฺจ ทุกฺขตฺตา กายิกเจตสิกทุกฺขานญฺจ วตฺถุภาเวน ทุกฺขนฺติ วุตฺตํ. หตฺถปาทานํ หิ กณฺณนาสิกานญฺจ เฉทนทุกฺเขน ทุกฺขิตสฺส อนาถสาลายํ อุจฺฉิฏฺฐกปาลํ ปุรโต กตฺวา นิปนฺนสฺส วณมุเขหิ ปุฬุเวสุ ๔- นิกฺขมนฺเตสุ พลวกายทุกฺขํ อุปฺปชฺชติ. นานารงฺครตฺตวตฺถํ มนุญฺญาลงฺการํ นกฺขตฺตํ กีฬนฺตํ มหาชนํ ทิสฺวา พลวโทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ. เอวํ ตาว ทุกฺขสฺส ทฺวินฺนมฺปิ ทุกฺขานํ วตฺถุภาโว เวทิตพฺโพ. อปิจ:-