ตตฺถ ยสฺมา อยํ อวิชฺชา ทุกฺขสจฺจสฺส ยาถาวสรสลกฺขณํ ชานิตุํ ปสฺสิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ น เทติ, ฉาเทตฺวา ปริโยนทฺธิตฺวา คณฺหิตฺวา ๑- ติฏฺฐติ, ตสฺมา "ทุกฺเข อญฺญาณนฺ"ติ วุจฺจติ. ตถา ยสฺมา ทุกฺขสมุทยสฺส, ทุกฺขนิโรธสฺส, ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาย ยาถาวสรสลกฺขณํ ชานิตุํ ปสฺสิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ น เทติ, ฉาเทตฺวา ปริโยนทฺธิตฺวา คณฺหิตฺวา ติฏฺฐติ, ตสฺมา ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณนฺติ วุจฺจติ. อิเมสุ จตูสุ ฐาเนสุ สุตฺตนฺติกปริยาเยน อญฺญาณํ อวิชฺชาติ กถิตํ.
นิกฺเขปกณฺเฑ ๒- ปน อภิธมฺมปริยาเยน "ปุพฺพนฺเต อญฺญาณนฺ"ติ อปเรสุปิ จตูสุ ฐาเนสุ อญฺญาณํ คหิตํ. ตตฺถ ปุพฺพนฺโตติ ๓- อตีโต อทฺธา อตีตานิ ขนฺธธาตุอายตนานิ. อปรนฺโตติ ๔- อนาคโต อทฺธา อนาคตานิ ขนฺธธาตุอายตนานิ. ปุพฺพนฺตาปรนฺโตติ ๕- ตทุภยํ. อิทปฺปจฺจยตาติ สงฺขาราทีนํ การณานิ อวิชฺชาทีนิ องฺคานิ. ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนธมฺมาติ อวิชฺชาทีหิ นิพฺพตฺตา สงฺขาราทโย ธมฺมา. ตตฺรายํ อวิชฺชา ยสฺมา อตีตานํ ขนฺธาทีนํ ยาถาวสรสลกฺขณํ ชานิตุํ ปสฺสิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ น เทติ, ฉาเทตฺวา ปริโยนทฺธิตฺวา คณฺหิตฺวา ติฏฺฐติ, ตสฺมา "ปุพฺพนฺเต อญฺญาณนฺ"ติ วุจฺจติ. ตถา ยสฺมา อนาคตานํ ขนฺธาทีนํ ฯเปฯ อตีตานาคตานํ ขนฺธาทีนํ ฯเปฯ อิทปฺปจฺจยตาย เจว ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนธมฺมานญฺจ ยาถาวสรสลกฺขณํ ชานิตุํ ปสฺสิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ น เทติ, ฉาเทตฺวา ปริโยนทฺธิตฺวา คณฺหิตฺวา ติฏฺฐติ, ตสฺมา อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณนฺติ วุจฺจติ. อิเมสุ อฏฺฐสุ ฐาเนสุ อภิธมฺมปริยาเยน อญฺญาณํ อวิชฺชาติ กถิตํ.
เอวํ กึ กถิตํ โหติ? กิจฺจโต เจว ชาติโต จ อวิชฺชา กถิตา นาม โหติ. กถํ? อยํ หิ อวิชฺชา อิมานิ อฏฺฐ ฐานานิ ชานิตุํ ปสฺสิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ