ยเญฺหตํ สฬายตนสฺส ปจฺจยภูตํ นามรูปํ, ตตฺถ นามนฺติ เวทนาทิขนฺธตฺตยํ. รูปํ ปน สกสนฺตติปริยาปนฺนํ นิยมโต จตฺตาริ ภูตานิ ฉ วตฺถูนิ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ เอวํ ภูตวตฺถาทิกํ มตนฺติ เวทิตพฺพํ. ตํ ปน "นามญฺจ รูปญฺจ นามรูปญฺจ นามรูปนฺ"ติ เอวํ กเตกเสสํ "ฉฏฺฐายตนญฺจ สฬายตนญฺจ สฬายตนนฺ"ติ เอวํ กเตกเสสฺเสว สฬายตนสฺส ปจฺจโยติ เวทิตพฺพํ. กสฺมา? ยสฺมา อารุปฺเป นามเมว ปจฺจโย. ตญฺจ ฉฏฺฐายตนสฺเสว, น อญฺญสฺส. "นามปจฺจยา ฉฏฺฐายตนนฺ"ติ หิ อพฺยากตวาเร วกฺขติ. อิธ สงฺคหิตเมว หิ ตตฺถ วิภตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.

ตตฺถ สิยา:- กถํ ปเนตํ ชานิตพฺพํ "นามรูปํ สฬายตนสฺส ปจฺจโย"ติ. นามรูปภาเว ภาวโต. ตสฺส ตสฺส หิ นามสฺส รูปสฺส จ ภาเว ตํ ตํ อายตนํ โหติ, น อญฺญถา. สา ปนสฺส ตพฺภาวภาวิตา ๑- ปจฺจยนยสฺมึเยว อาวีภวิสฺสติ. ตสฺมา:-

ปฏิสนฺธิยํ ปวตฺเต วา โหติ ยํ ยสฺส ปจฺจโย

ยถา จ ปจฺจโย โหติ ตถา เนยฺยํ วิภาวินา.