ธมฺมโต ปน เอตฺถ หิ ปุญฺญาภิสงฺขาโร ธมฺมโต เตรส เจตนา, อปุญฺญาภิสงฺขาโร ทฺวาทส, อาเนญฺชาภิสงฺขาโร จตสฺโส. "สพฺพมฺปิ ภวคามิกมฺมนฺ"ติ เอเตน สพฺเพเปเต ธมฺมา เจตนาสมฺปยุตฺตา วา กมฺมสงฺขาตา อาจยคามิโน

สาตฺถโตติ ยถา จ ภวนิทฺเทเส, ตเถว กามญฺจ สงฺขารนิทฺเทเสปิ ปุญฺญาภิสงฺขาราทโยว วุตฺตา, เอวํ สนฺเตปิ ปุริมา อตีตกมฺมวเสน อิธ ปฏิสนฺธิยา ปจฺจยตฺตา วุตฺตา. อิเม ปจฺจุปฺปนฺนกมฺมวเสน อายตึ ปฏิสนฺธิยา ปจฺจยตฺตาติ ปุน วจนํ สาตฺถกเมว. ปุพฺเพ วา "ตตฺถ กตโม ปุญฺญาภิสงฺขาโร, กุสลเจตนา กามาวจรา"ติ เอวมาทินา นเยน เจตนาว สงฺขาราติ วุตฺตา. อิธ ปน "สพฺพมฺปิ ภวคามิกมฺมนฺ"ติ วจนโต เจตนาสมฺปยุตฺตาปิ. ปุพฺเพ จ วิญฺญาณปจฺจยเมว กมฺมํ สงฺขาราติ วุตฺตํ, อิทานิ อสญฺญาภวนิพฺพตฺตกมฺปิ. กึ วา พหุนา, อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ เอตฺถ ปุญฺญาภิสงฺขาราทโยว กุสลากุสลา ธมฺมา วุตฺตา. อุปาทานปจฺจยา ภโวติ อิธ ปน อุปปตฺติภวสฺสาปิ สงฺคหิตตฺตา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา วุตฺตา. ตสฺมา สพฺพถาปิ สาตฺถกเมวิทํ ปุนวจนนฺติ เอวเมตฺถ สาตฺถโตปิ วิญฺญาตพฺโพ วินิจฺฉโย.

เภทสงฺคหาติ อุปาทานปจฺจยา ภวสฺส เภทโต เจว สงฺคหโต จ. ยํ หิ กามุปาทานปจฺจยา กามภวนิพฺพตฺตกํ กมฺมํ กริยติ, โส กมฺมภโว. ตทภินิพฺพตฺตา ขนฺธา อุปปตฺติภโว. เอเสว นโย รูปารูปภเวสุ. เอวํ กามุปาทานปจฺจยา เทฺว กามภวา, ตทนฺโตคธาว สญฺญาภวปญฺจโวการภวา. เทฺว รูปภวา, ตทนฺโตคธาว สญฺญาภวอสญฺญาภวเอกโวการภวปญฺจโวการภวา. เทฺว อรูปภวา, ตทนฺโตคธาว สญฺญาภวเนวสญฺญานาสญฺญาภวจตุโวการภวาติ สทฺธึ อนฺโตคเธหิ ฉ ภวา. ยถา จ กามุปาทานปจฺจยา สทฺธึ อนฺโตคเธหิ ฉ ภวา, ตถา เสสุปาทานปจฺจยาปีติ เอวํ อุปาทานปจฺจยา เภทโต สทฺธึ อนฺโตคเธหิ จตุวีสติ ภวา.