ยํ ยถา ปจฺจโย ยสฺสาติ เอตฺถ ปน สงฺขารสฺส อวิชฺชา สมฺปยุตฺต- ธมฺมสาธารเณหิ สหชาตอญฺญมญฺญนิสฺสยสมฺปยุตฺตอตฺถิอวิคตปจฺจเยหิ ฉหิ เหตุปจฺจเยน จาติ สตฺตธา ปจฺจโย. ตตฺถ ยสฺมา ปรโต เหตุจตุกฺกาทีนิ ตีณิ จตุกฺกานิ อวิคตสมฺปยุตฺตอญฺญมญฺญปจฺจยวเสน วุตฺตานิ, ตสฺมา อิธ ตานิ อปเนตฺวา อวเสสานํ วเสน อวิชฺชา สงฺขารสฺส จตุธา ปจฺจโยติ เวทิตพฺโพ.

สงฺขาโร วิญฺญาณสฺส สาธารเณหิ ฉหิ กมฺมาหารปจฺจเยหิ จาติ อฏฺฐธา ปจฺจโย, อิธ ปน เตเยว ตโย อปเนตฺวา ปญฺจธาปิ. วิญฺญาณํ นามสฺส สาธารเณหิ ฉหิ อินฺทฺริยาหาราธิปตีหิ จาติ นวธา, อิธ ปน เตเยว ตโย อปเนตฺวา ฉธา. นามํ สฬายตนสฺส ๒- สาธารเณหิ ฉหิ. กิญฺจิ ปเนตฺถ อธิปติปจฺจเยน, กิญฺจิ อาหารปจฺจยาทีหีติ อเนกธา. อิธ ปน เตเยว ตโย อปเนตฺวา ติธา จตุธา ปญฺจธา วา. สฬายตนํ ผสฺสสฺส ยถา วิญฺญาณํ นามสฺส, เอวํ ผสฺโส เวทนาย สาธารเณหิ ฉหิ อาหารปจฺจเยน จาติ สตฺตธา. อิธ

เย จ ๑- เอวํ วทนฺติ "อิมสฺมึ จตุกฺเก สพฺเพสมฺปิ สงฺขาราทีนํ อวิชฺชาทโย สหชาตปจฺจเยน ปจฺจยา โหนฺติ. สหชาตปจฺจยวเสเนว หิ ปฐมวาโร อารทฺโธ"ติ, เต ภวาทีนํ ตถา อภาวํ เสสปจฺจยานญฺจ สมฺภวํ ทสฺเสตฺวา ปฏิกฺขิปิตพฺพา. น หิ ภโว ชาติยา สหชาตปจฺจโย โหติ, น ชาติ ชรามรณสฺส. เย เจเตสํ สงฺขาราทีนํ อวเสสา ปจฺจยา วุตฺตา, เตปิ สมฺภวนฺติเยว. ตสฺมา น สกฺกา ฉฑฺเฑตุนฺติ. เอวํ ตาว ปฐมวาเร ยํ ยตฺถ อญฺญถา วุตฺตํ, อวุตฺตญฺจาปิ ยํ ยหึ, ยญฺจ ยถา ยสฺส ปจฺจโย โหติ, ตํ เวทิตพฺพํ. ทุติยวาราทีสุปิ เอเสว นโย.