ยทิ เอวํ ปุริมวาเรสุ กสฺมา เอวํ น วุตฺตนฺติ. รูปปฺปวตฺติเทสํ สนฺธาย เทสิตตฺตา. อยญฺหิ ปจฺจยากาโร รูปปฺปวตฺติเทเส กามภเว คพฺภเสยฺยกานญฺเจว อปริปุณฺณายตนโอปปาติกานญฺจ รูปาวจรเทวานญฺจ วเสน เทสิโต. เตเนเวตฺถ "นามรูปปจฺจยา สฬายตนนฺ"ติ อวตฺวา ฉฏฺฐายตนนฺติ วุตฺตํ. ตตฺถ นามํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว. รูปํ ปน หทยรูปํ เวทิตพฺพํ. ตํ ปเนตสฺส สฬายตนสฺส นิสฺสยปจฺจเยน เจว ปุเรชาตปจฺจเยน จาติ ทฺวิธา ปจฺจโย โหตีติ เอส ตติยวาเร วิเสโส.

จตุตฺถวาโร ปน โยนิวเสน สํเสทชโอปปาติกานํ ๔- อายตนวเสน ปริปุณฺณายตนานํ ภววเสน กามาวจรสตฺตานํ วเสน วุตฺโต. เตเนเวตฺถ "นามรูป- ปจฺจยา สฬายตนนฺ"ติ วุตฺตํ. ตตฺถ นามํ สฬายตนสฺส สหชาตาทีหิ, จกฺขฺวายตนาทีนํ ปจฺฉาชาตปจฺจเยน. รูเป หทยรูปํ สฬายตนสฺส นิสฺสยปจฺจยปุเรชาตปจฺจเยหิ,

@๓ อภิ. ๔๐/๘/๕ ๔ ฉ.ม. โอปปาติกานํ จตฺตาริ มหาภูตานิ จกฺขฺวายตนาทีนํ สหชาตนิสฺสยอตฺถิอวิคเตหิ. ยสฺมา ปเนส เอกจิตฺตกฺขณิโก ปจฺจยากาโร, ตสฺมา เอตฺถ สฬายตนปจฺจยาติ อวตฺวา "ฉฏฺฐายตนปจฺจยา ผสฺโส"ติ วุตฺโตติ อยํ จตุตฺถวาเร วิเสโสติ. ๑-