[๒๕๒] ตติยวาเร ยสฺส จิตฺตสมุฏฺฐานรูปสฺส วิญฺญาณํ ปจฺจโย, ตสฺมึ ปวตฺตมาเน ยสฺมา เตนุปลทฺธานํ ๑- จกฺขฺวายตนาทีนํ อุปจิตตฺตํ ปญฺญายติ, ตสฺมา จกฺขฺวายตนสฺส อุปจโยติอาทิ วุตฺตํ. ยสฺมา จ กมฺมชรูปสฺสาปิ ตสฺมึ สมเย ปวตฺตมานสฺส ๒- วิญฺญาณํ ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย โหติ, ตสฺมาปิ เอวํ วุตฺตํ. ตตฺถ กิญฺจาปิ กมฺมชํ จิตฺตสมุฏฺฐานนฺติ เทฺวว สนฺตติโย คหิตา, อิตราปิ ปน เทฺว สนฺตติโย คเหตพฺพา. ตาสมฺปิ หิ วิญฺญาณํ ปจฺจโย โหติเยว.

[๒๕๔] จตุตฺถวาเร ปน ยสฺมา เอกจิตฺตกฺขเณปิ มหาภูตรูปปจฺจยา จกฺขฺวายตนาทีนิ, หทยรูปปจฺจยา สฬายตนํ, ๓- นามปจฺจยา จ ปจฺฉาชาตสหชาตาทิ- วเสน ยถานุรูปํ สพฺพานิปิ ปวตฺตนฺติ, ตสฺมา ตตฺถ กตมํ นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, จกฺขฺวายตนนฺติอาทิ วุตฺตนฺติ.

ปฐมจตุกฺกนิทฺเทโส.