เอวํ สตฺตธา อุคฺคหโกสลฺลํ อาจิกฺขนฺเตน ปน "อิทํ กมฺมฏฺฐานํ อสุกสฺมึ สุตฺเต ปฏิกูลวเสน กถิตํ, อสุกสฺมึ ธาตุวเสนา"ติ ญตฺวา อาจิกฺขิตพฺพํ. อิทญฺหิ มหาสติปฏฺฐาเน ๑- ปฏิกูลวเสเนว กถิตํ, มหาหตฺถิปโทปมมหาราหุโลวาท- ธาตุวิภงฺเคสุ ๒- ธาตุวเสน กถิตํ. กายคตาสติสุตฺเต ๓- ปน ยสฺส วณฺณโต อุปฏฺฐาติ, ตํ สนฺธาย จตฺตาริ ฌานานิ วิภตฺตานิ. ตตฺถ ธาตุวเสน กถิตํ วิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ โหติ, ปฏิกูลวเสน กถิตํ สมถกมฺมฏฺฐานํ. ตเทตํ อิธ สมถกมฺมฏฺฐานํ อวิเสสโต สพฺพสาธารณวเสน กถิตนฺติ เกจิ ๔- วทนฺติเยวาติ.

เอวํ สตฺตธา อุคฺคหโกสลฺลํ อาจิกฺขิตฺวา "อนุปุพฺพโต นาติสีฆโต นาติสณิกโต วิกฺเขปปฏิพาหนโต ปณฺณตฺติสมติกฺกมนโต อนุปุพฺพมุญฺจนโต อปฺปนาโต ตโย จ สุตฺตนฺตา"ติ เอวํ ทสธา มนสิการโกสลฺลํ อาจิกฺขิตพฺพํ. ตตฺถ อนุปุพฺพโตติ อิทญฺหิ สชฺฌายกรณโต ปฏฺฐาย อนุปฏิปาฏิยา มนสิกาตพฺพํ, น เอกนฺตริกาย. เอกนฺตริกาย หิ มนสิกโรนฺโต ยถา นาม อกุสโล ปุริโส ทฺวตฺตึสปทํ นิสฺเสณึ เอกนฺตริกาย อาโรหนฺโต กิลนฺตกาโย ปตติ, น อาโรหนํ สมฺปาเทติ. เอวเมว ภาวนาสมฺปตฺติวเสน อธิคนฺตพฺพสฺส อสฺสาทสฺส อนธิคมา กิลนฺตจิตฺโต ปตติ, น ภาวนํ สมฺปาเทติ.

อนุปุพฺพโต มนสิกโรนฺเตนาปิ จ นาติสีฆโต มนสิกาตพฺพํ. อติสีฆโต มนสิกโรโต หิ ยถา นาม ติโยชนํ มคฺคํ ปฏิปชฺชิตฺวา โอกฺกมนวิสฺสชฺชนํ อสลฺลกฺเขตฺวา สีเฆน ชเวน สตฺตกฺขตฺตุมฺปิ คมนาคมนํ กโรโต ปุริสสฺส กิญฺจาปิ อทฺธานํ ปริกฺขยํ คจฺฉติ, อถโข มุญฺจิตฺวาว ๕- คนฺตพฺพํ โหติ. เอวเมว