ตตฺถ อุปนิสฺสยสมฺปนฺนสฺส สปฺปญฺญสฺส ภิกฺขุโน กมฺมฏฺฐานํ อุคฺคณฺหนฺตสฺเสว โกฏฺฐาสา อุปฏฺฐหนฺติ, เอกจฺจสฺส น อุปฏฺฐหนฺติ, เตน "น อุปฏฺฐหนฺตี"ติ วิริยํ น วิสฺสชฺเชตพฺพํ. ยตฺตกา โกฏฺฐาสา อุปฏฺฐหนฺติ, ตตฺตเก คเหตฺวาว สชฺฌาโย กาตพฺโพ. เอวํ กมฺมฏฺฐานํ กเถนฺเตน ปน เนว ปญฺญวโต น มนฺทปญฺญสฺส วเสน กเถตพฺพํ, มชฺฌิมปญฺญสฺส วเสน กเถตพฺพํ. มชฺฌิมปญฺญสฺส หิ วเสน อาจริยา ฉหิ มาเสหิ ปริจฺฉินฺทิตฺวา ตนฺตึ ฐปยึสุ. ยสฺส ปน เอตฺตาวตาปิ โกฏฺฐาสา ปากฏา น โหนฺติ, เตน ตโต ปรมฺปิ สชฺฌาโย กาตพฺโพเอว. น จ โข อปริจฺฉินฺทิตฺวา, ฉ ฉ มาเส ปริจฺฉินฺทิตฺวาว กาตพฺโพ.

สชฺฌายํ กโรนฺเตน วณฺโณ น ปจฺจเวกฺขิตพฺโพ, ลกฺขณํ น มนสิกาตพฺพํ, โกฏฺฐาสวเสเนว สชฺฌาโย กาตพฺโพ. อาจริเยนาปิ "วณฺณวเสน สชฺฌายํ กโรหี"ติ นิยเมตฺวา น กเถตพฺพํ. นิยเมตฺวา กถิเต โก โทโสติ? สมฺปตฺติยมฺปิ วิปตฺติสญฺญาอาปชฺชนํ. สเจ หิ อาจริเยน "วณฺณวเสน สชฺฌายํ กโรหี"ติ วุตฺเต อิมสฺส ภิกฺขุโน ตถา กโรนฺตสฺส กมฺมฏฺฐานํ วณฺณโต น อุปฏฺฐาติ, ปฏิกูลวเสน วา ธาตุวเสน วา อุปฏฺฐาติ. อเถส "น อิทํ กมฺมฏฺฐานํ วิลกฺขณนฺ"ติ สญฺญี โหติ, อาจริเยน กถิตเมว กปฺเปตฺวา คณฺหาติ. "ปฏิกูลวเสน ตํ สชฺฌายํ กโรหี"ติ วุตฺเตปิ สเจ ตสฺส ตถา กโรนฺตสฺส ปฏิกูลโต น อุปฏฺฐาติ, วณฺณวเสน วา ธาตุวเสน วา อุปฏฺฐาติ. อเถส "นยิทํ กมฺมฏฺฐานํ วิลกฺขณนฺ"ติ สญฺญี โหติ, อาจริเยน กถิตเมว กปฺเปตฺวา คณฺหาติ. "ธาตุวเสน ตํ สชฺฌายํ กโรหี"ติ วุตฺเตปิ สเจ ตสฺส ตถา กโรนฺตสฺส ธาตุโต น อุปฏฺฐาติ, วณฺณวเสน วา ปฏิกูลวเสน วา อุปฏฺฐาติ. อเถส "นยิทํ กมฺมฏฺฐานํ วิลกฺขณนฺ"ติ สญฺญี โหติ, อาจริเยน กถิตเมว กปฺเปตฺวา คณฺหาติ. อยํ อาจริเยน นิยเมตฺวา กถิเต โทโส.