กินฺติ ปน วตฺตพฺโพติ "โกฏฺฐาสวเสน สชฺฌายํ กโรหี"ติ วตฺตพฺโพ. กถํ? เกสโกฏฺฐาโส โลมโกฏฺฐาโสติ สชฺฌายํ กโรหีติ วตฺตพฺโพ. สเจ ปนสฺส เอวํ โกฏฺฐาสวเสน สชฺฌายํ กโรนฺตสฺส วณฺณโต อุปฏฺฐาติ, อถาเนน โอวาทา- จริยสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ "อหํ ทฺวตฺตึสาการํ โกฏฺฐาสวเสน สชฺฌายํ กโรมิ, มยฺหํ ปน วณฺณโต อุปฏฺฐาตี"ติ. อาจริเยน "กมฺมฏฺฐานํ วิย อกมฺมฏฺฐานํ วิลกฺขณํ เอตนฺ"ติ น วิสํวาเทตพฺพํ. "สาธุ สปฺปุริส ปุพฺเพ ตยา วณฺณกสิเณ ปริกมฺมํ กตปุพฺพํ ภวิสฺสติ, เอตเทว กมฺมฏฺฐานํ ตุยฺหํ สปฺปายํ, วณฺณวเสเนว สชฺฌายํ กโรหี"ติ วตฺตพฺโพ. เตนปิ วณฺณวเสเนว สชฺฌาโย กาตพฺโพ.

โส เอวํ กโรนฺโต อชฺฌตฺตํ นีลกํ ปีตกํ โลหิตกํ โอทาตนฺติ จตฺตาริ วณฺณกสิณานิ ลภติ. กถํ? ตสฺส หิ เกสโลมปิตฺเตสุ เจว อกฺขีนญฺจ กาฬกฏฺฐาเน วณฺณํ นีลํ นีลนฺติ มนสิกโรนฺตสฺส จตุกฺกปญฺจกชฺฌานานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ฌานํ ปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. เมทสฺมึ ปน อกฺขีนญฺจ ปีตกฏฺฐาเน วณฺณํ ปีตกํ ปีตกนฺติ มนสิกโรนฺตสฺส จตุกฺกปญฺจกชฺฌานานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ฌานํ ปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. มํสโลหิเตสุ ปน อกฺขีนญฺจ รตฺตฏฺฐาเน วณฺณํ โลหิตกํ โลหิตกนฺติ มนสิกโรนฺตสฺส จตุกฺกปญฺจกชฺฌานานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ฌานํ ปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. นขทนฺตจมฺมอฏฺฐีสุ ปน อกฺขีนญฺจ ปณฺฑรฏฺฐาเน วณฺณํ โอทาตํ โอทาตนฺติ มนสิกโรนฺตสฺส จตุกฺกปญฺจกชฺฌานานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ฌานํ ปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. อิทํ วณฺณวเสน อภินิวิฏฺฐสฺส ภิกฺขุโน ยาว อรหตฺตา นิคฺคมนํ.

อปรสฺส โกฏฺฐาสวเสน สชฺฌายํ กโรนฺตสฺส ปฏิกูลโต อุปฏฺฐาติ, อถาเนน โอวาทาจริยสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ. อาจริเยน "กมฺมฏฺฐานํ วิย อกมฺมฏฺฐานํ วิลกฺขณํ เอตนฺ"ติ น วิสํวาเทตพฺพํ. "สาธุ สปฺปุริส ปุพฺเพ ตยา ปฏิกูลมนสิกาเร โยโค กโต ภวิสฺสติ, เอตเทว กมฺมฏฺฐานํ ตุยฺหํ สปฺปายํ, ปฏิกูลวเสเนว สชฺฌายํ กโรหี"ติ วตฺตพฺโพ. เตนปิ ปฏิกูลวเสน สชฺฌาโย กาตพฺโพ. ตสฺส "เกสา นาม อชญฺญา อมนุญฺญา ๑- ทุคฺคนฺธา เชคุจฺฉา ปฏิกูลา"ติ เอวํ ปฏิกูลวเสน สชฺฌายํ กโรนฺตสฺส ปฏิกูลารมฺมเณ ปฐมชฺฌานํ นิพฺพตฺตติ. โส ฌานํ ปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. อิทํ ปฏิกูลวเสน อภินิวิฏฺฐสฺส ภิกฺขุโน ยาว อรหตฺตา นิคฺคมนํ.