อปรสฺส โกฏฺฐาสวเสน สชฺฌายํ กโรนฺตสฺส ธาตุโต อุปฏฺฐาติ, ธาตุโต อุปฏฺฐหนฺตํ กีทิสํ หุตฺวา อุปฏฺฐาตีติ. เกสา ตาว วมฺมิกมตฺถเก ชาตกุณฺฐติณกานิ วิย หุตฺวา อุปฏฺฐหนฺติ, โลมา ปุราณคามฏฺฐาเน ชาตทพฺพติณกานิ วิย, นขา ทณฺฑเกสุ ฐปิตมธุกผลฏฺฐิโกสกา วิย, ทนฺตา มตฺติกาปิณฺเฑ ปเวเสตฺวา ฐปิตอลาพุพีชานิ วิย, ตโจ วีณาปพฺพเก ทพฺพิสเก ๑- ปริโยนทฺธอลฺลโคจมฺมํ วิย, มํสํ ภิตฺติยํ อนุลิตฺตมตฺติกา วิย, นหารุ ทพฺพสมฺภารพนฺธวลฺลิ วิย, อฏฺฐิ อุสฺสาเปตฺวา ฐปิตภิตฺติทพฺพสมฺภาโร วิย, อฏฺฐิมิญฺชํ มหาเวฬุมฺหิ ปกฺขิตฺตเสทิตเวตฺตคฺคํ วิย, วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสนฺติ อิเม ฉ โกฏฺฐาสา สูนการฆรํ ๒- วิย หุตฺวา อุปฏฺฐหนฺติ. ทฺวตฺตึสหตฺถํ อนฺตํ โลหิตโทณิยํ สํเวลฺเลตฺวา ฐปิตฆรสปฺโป วิย, อนฺตคุณํ ปาทปุญฺฉนเก สิพฺพิตรชฺชุกา วิย, อุทริยํ ปริสฺสาวเน สิถิลพนฺธตณฺฑุลํ วิย, กรีสํ เวณุปพฺเพ ปกฺขิตฺตปณฺฑุมตฺติกา วิย, มตฺถลุงฺคํ โอมทฺทิตฺวา ฐปิตา จตฺตาโร ตณฺฑุลปิฏฺฐปิณฺฑา วิย, ทฺวาทสวิธา อาโปธาตุ ปฏิปาฏิยา ฐปิเตสุ ทฺวาทสสุ อุทกสราวเกสุ ปูริตอุทกํ วิย หุตฺวา อุปฏฺฐาติ.
อถาเนน โอวาทาจริยสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ. อาจริเยน "กมฺมฏฺฐานํ วิย อกมฺมฏฺฐานํ วิลกฺขณํ เอตนฺ"ติ น วิสํวาเทตพฺพํ. "สาธุ สปฺปุริส ปุพฺเพ ตยา ธาตุมนสิกาเร โยโค กโต ภวิสฺสติ, เอตเทว กมฺมฏฺฐานํ ตุยฺหํ สปฺปายํ, ธาตุวเสเนว สชฺฌายํ กโรหี"ติ วตฺตพฺโพ. เตนปิ ธาตุวเสน สชฺฌาโย กาตพฺโพ.
ตตฺริทํ มนสิการมุเขเนว สชฺฌายวิธานํ:- อิธ ภิกฺขุ "เกสา สีสํ ปริโยนทฺธิตฺวา ๑- ฐิตจมฺเม ชาตา, เต น ชานนฺติ `มยํ สีสํ ปริโยนทฺธิตฺวา ฐิตจมฺเม ชาตา'ติ, สีสํ ปริโยนทฺธิตฺวา ฐิตจมฺมมฺปิ น ชานาติ `เกสา มยิ ชาตา'ติ, อเจตนา เอเต อพฺยากตา สุญฺญา ถทฺธา ปตฺถินฺนา ปฐวีธาตุ เอสา"ติ มนสิกโรติ. โลมา สรีรํ ปริโยนหนจมฺเม ชาตา, เต น ชานนฺติ "มยํ สรีรํ ปริโยนหนจมฺเม ชาตา"ติ, สรีรํ ปริโยนหนจมฺมมฺปิ น ชานาติ "โลมา มยิ ชาตา"ติ, เอเตปิ อเจตนา. นขา องฺคุลีนํ อคฺเคสุ ชาตา, เต น ชานนฺติ "มยํ องฺคุลีนํ อคฺเคสุ ชาตา"ติ, องฺคุลีนํ อคฺคานิปิ น ชานนฺติ "นขา อเมฺหสุ ชาตา"ติ, เอเตปิ อเจตนา. ทนฺตา หนุกฏฺฐิเก ชาตา, เต น ชานนฺติ "มยํ หนุกฏฺฐิเก ชาตา"ติ, หนุกฏฺฐิกมฺปิ น ชานาติ "ทนฺตา มยิ ชาตา"ติ, เอเตปิ อเจตนา. ตโจ น ชานาติ "สรีรํ มยา ปริโยนทฺธนฺ"ติ, สรีรมฺปิ น ชานาติ "อหํ ตเจน ปริโยนทฺธนฺ"ติ, อยมฺปิ อเจตโน. มํสํ น ชานาติ "มยา ๒- สรีรํ อนุลิตฺตนฺ"ติ, สรีรมฺปิ น ชานาติ "อหํ มํเสน อนุลิตฺตนฺ"ติ, อิทมฺปิ อเจตนํ. นหารุ น ชานาติ "อหํ อฏฺฐิปุญฺชํ อาพนฺธิตฺวา ฐิตนฺ"ติ, อฏฺฐิปุญฺโชปิ น ชานาติ "นหารุชาเลนาหํ อาพนฺโธ"ติ, อิทมฺปิ อเจตนํ.