อถสฺส ยถา นาม จกฺขุมโต ปุริสสฺส ทฺวตฺตึสวณฺณานํ ปุปฺผานํ เอกสุตฺตคนฺถิตํ มาลํ โอโลเกนฺตสฺส ปฏิปาฏิยา วา ปน นิขาเต ทฺวตฺตึส วติปาเท ปฏิกฺกมิตฺวา โอโลเกนฺตสฺส ปฏิปาฏิยาว ทฺวตฺตึสวณฺณานิ ปุปฺผานิ วติปาทา วา ปากฏา โหนฺติ, เอวเมว ทฺวตฺตึส โกฏฺฐาสา อุปฏฺฐหนฺติ, วิจรนฺตา ติรจฺฉานคตาปิ มนุสฺสาปิ สตฺตาติ น อุปฏฺฐหนฺติ, โกฏฺฐาสาติ อุปฏฺฐหนฺติ. ขาทนียโภชนียํ โกฏฺฐาสนฺตเร ปกฺขิปมานํ วิย โหติ.

โกฏฺฐาสานํ ปคุณกาลโต ปฏฺฐาย ตีสุ มุเขสุ เอเกน มุเขน วิมุจฺจิสฺสติ, กมฺมฏฺฐานํ วณฺณโต วา ปฏิกูลโต วา สุญฺญโต วา อุปฏฺฐาติ. ยถา นาม ปูเว ปจิตุกามา อิตฺถี มทฺทิตฺวา ฐปิตปิฏฺฐโต ยํ ยํ อิจฺฉติ, ตํ ตํ ปจติ. ยถา วา ปน สเม ภูมิปฺปเทเส ฐปิตํ อุทกปูรํ กุมฺภํ ยโต ยโต อาวฏฺเฏนฺติ, ๑- ตโต ตโตว อุทกํ นิกฺขมติ, เอวเมว โกฏฺฐาสานํ ปคุณกาลโต ปฏฺฐาย ตีสุ มุเขสุ เอเกน มุเขน วิมุจฺจิสฺสติ. อากงฺขมานสฺส วณฺณโต, อากงฺขมานสฺส ปฏิกูลโต, อากงฺขมานสฺส สุญฺญโต กมฺมฏฺฐานํ อุปฏฺฐหิสฺสติเยว. อยํ เอตฺตโก อุคฺคหสนฺธิ นาม. อิมสฺมึ อุคฺคหสนฺธิสฺมึ ฐตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตา ภิกฺขู คณนปถํ วีติวตฺตา.

ยสฺส ปน อุคฺคหสนฺธิสฺมึ กมฺมฏฺฐานํ น อุปฏฺฐาติ, เตน กมฺมฏฺฐานํ อุคฺคเหตฺวา สเจ ยตฺถ อาจริโย วสติ, โส อาวาโส สปฺปาโย โหติ, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ, สปฺปายฏฺฐาเน วสิตพฺพํ. วสนฺเตน อฏฺฐารส วิหารโทเส ๒- วชฺเชตฺวา ปญฺจงฺคสมนฺนาคเต เสนาสเน ๓- วสิตพฺพํ, สยมฺปิ ปญฺจงฺคสมนฺนาคเตน ภวิตพฺพํ. ตโต ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺเตน รตฺติฏฺฐานํ วา ทิวาฏฺฐานํ วา ปวิสิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ มนสิกาตพฺพํ.

กถํ? อาทิโต ตาว เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว อนุปุพฺพโต มนสิกาตพฺพํ, น เอกนฺตริกา. อนุปุพฺพโต มนสิกโรนฺโต หิ ทฺวตฺตึสปทํ นิสฺเสณึ ปทปฏิปาฏิยา อกฺกมนฺโต ปาสาทํ อารุยฺห ปาสาทานิสํสํ อนุภวนกปุริโส วิย "เกสา โลมา"ติ ปฏิปาฏิยา กมฺมฏฺฐานํ มนสิกโรนฺโต กมฺมฏฺฐานโต จ น ปริหายติ, ปาสาทานิสํส- สทิเส จ นว โลกุตฺตรธมฺเม อนุภวติ. อนุปุพฺพโต มนสิกโรนฺเตนาปิ จ นาติสีฆโต นาติสณิกโต มนสิกาตพฺพํ. อติสีฆโต มนสิกโรนฺตสฺส หิ กิญฺจาปิ กมฺมฏฺฐานํ ปคุณํ โหติ, อวิภูตํ ปน โหติ. ตตฺถ โอปมฺมํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว.