อตีตาทีนิ ปน ทูรทุกปริโยสานานิ ปาลิยํ อาคตาเนว. ปจฺจยสมุฏฺฐานานิปิ "กมฺมชํ กมฺมปจฺจยํ กมฺมปจฺจยอุตุสมุฏฺฐานนฺ"ติอาทินา นเยน เหฏฺฐา ๑- กถิตานิเยว. ปญฺจาปิ ๒- ปน ขนฺธา ปรินิปฺผนฺนาว โหนฺติ, โน อปรินิปฺผนฺนา. สงฺขตาว โน อสงฺขตา. อปิจ นิปฺผนฺนาปิ โหนฺติเยว. สภาวธมฺเมสุ หิ นิพฺพานเมเวกํ อปรินิปฺผนฺนญฺจ อนิปฺผนฺนญฺจ. นิโรธสมาปตฺติ ปน นามปญฺญตฺติ จ กถนฺติ? นิโรธสมาปตฺติ โลกิยโลกุตฺตราติ วา สงฺขตาสงฺขตาติ วา ปรินิปฺผนฺนาปรินิปฺผนฺนาติ วา น วตฺตพฺพา. นิปฺผนฺนา ปน โหติ โน อนิปฺผนฺนา ๓- สมาปชฺชนฺเตน สมาปชฺชิตพฺพโต. ตถา นามปญฺญตฺติ. สาปิ หิ โลกิยาทิเภทํ น ลภติ. นิปฺผนฺนา ปน โหติ โน อนิปฺผนฺนา. นามคฺคหณํ หิ คณฺหนฺโตว คณฺหาตีติ.

กมาทิวินิจฺฉยกถา

เอวํ ปกิณฺณกโต ขนฺเธ วิทิตฺวา ปุน เอเตสุเยว:-

ขนฺเธสุ ญาณเภทตฺถํ กมโต จ ๔- วิเสสโต