วิหรตีติ ปเท "ตตฺถ กตโม วิหาโร"ติ ปุจฺฉํ อกตฺวา ปุคฺคลาธิฏฺฐานาย เทสนาย เทเสนฺโต อิริยตีติอาทิมาห. ตสฺสตฺโถ:- จตุนฺนํ อิริยาปถานํ อญฺญตรสมงฺคีภาวโต อิริยติ. เตหิ อิริยาปถจตุกฺเกหิ กายสกฏวตฺตเนน วตฺตติ. เอกํ อิริยาปถทุกฺขํ อปเรน อิริยาปเถน พาธิตฺวา ๑- จิรฏฺฐิติกภาเวน สรีรรกฺขนโต ปาเลติ. เอกสฺมึ อิริยาปเถ อสณฺฐหิตฺวา สพฺพิริยาปถปวตฺตนโต ยเปติ. เตน เตน อิริยาปเถน ตถา ตถา กายสฺส ยาปนโต ยาเปติ. จิรกาลปฺปวตฺตาปนโต จรติ. อิริยาปเถน อิริยาปถํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ชีวิตหรณโต วิหรติ.
[๓๖๒] เสฺวว กาโย โลโกติ ยสฺมึ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, เสฺวว กาโย ลุชฺชนปลุชฺชนฏฺเฐน โลโก. ยสฺมา ปนสฺส กาเย ปหียมานํ อภิชฺฌาโทมนสฺสํ เวทนาทีสุปิ ปหิยฺยติเอว, ๒- ตสฺมา ปญฺจปิ อุปาทานกฺขนฺธา โลโกติ วุตฺตํ.
สนฺตาติอาทีสุปิ นิโรธวเสน สนฺตตาย สนฺตา, ภาวนาย สมิตตฺตา สมิตา. วตฺถุปริญฺญาย อปฺปวตฺติวูปสมวเสน วูปสนฺตา. นิโรธสงฺขาตํ อตฺถํ คตาติ อตฺถงฺคตา. ปุนปฺปุนํ นิพฺพตฺติยา ปฏิพาหิตตฺตา อติวิย อตฺถํ คตาติ อพฺภตฺถงฺคตา. อปฺปิตาติ วินาสิตา, อปฺปวตฺติยํ ฐปิตาติปิ อตฺโถ. พฺยปฺปิตาติ สุวินาสิตา, อติวิย อปฺปวตฺติยํ ฐปิตาติปิ อตฺโถ. ยถา ปุน น อนฺวาสฺสวนฺติ, เอวํ โสสิตตฺตา โสสิตา. สุฏฺฐุ โสสิตาติ วิโสสิตา. สุกฺขาปิตาติ อตฺโถ. วิคตนฺตา กตาติ พฺยนฺตีกตา. เอตฺถ จ อนุปสฺสนาย กมฺมฏฺฐานวิหาเรน กมฺมฏฺฐานิกสฺส กายปริหรณํ, อาตาเปน สมฺมปฺปธานํ, สติสมฺปชญฺเญน กมฺมฏฺฐานปริหรณูปาโย. สติยา วา กายานุปสฺสนาวเสน ปฏิลทฺโธ สมโถ, สมฺปชญฺเญน วิปสฺสนา, อภิชฺฌาโทมนสฺสวินเยน ภาวนาผลํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.