@๓ สํ.ม. ๑๙/๒๓๔/๑๐๑ ๔ ฉ.ม. นานากรณํ

กสฺมา ปน อิมสฺมึ สติภาชนีเย ปญฺญา สงฺคหิตาติ? สติยา พลวภาวทีปนตฺถํ. สติ หิ ปญฺญาย สทฺธิมฺปิ อุปฺปชฺชติ วินาปิ, ปญฺญาย สทฺธึ อุปฺปชฺชมานา พลวตี โหติ, วินา อุปฺปชฺชมานา ทุพฺพลา. เตนสฺสา พลวภาวทีปนตฺถํ ปญฺญา คหิตา. ๑- ยถา หิ ทฺวีสุ ทิสาสุ เทฺว ราชมหามตฺตา ติฏฺเฐยฺยุํ. เตสุ เอโก ราชปุตฺตํ คเหตฺวา ติฏฺฐติ, ๒- เอโก อตฺตโน ธมฺมตาย เอกโกว. เตสุ ราชปุตฺตํ คเหตฺวา ฐิโต อตฺตโนปิ เตเชน ราชปุตฺตสฺสปิ เตเชน เตชวา โหติ, อตฺตโน ธมฺมตาย ฐิโต น เตน สมเตโช โหติ, เอวเมว ราชปุตฺตํ คเหตฺวา ฐิตมหามจฺโจ ๓- วิย ปญฺญาย สทฺธึ อุปฺปนฺนา สติ, อตฺตโน ธมฺมตาย ฐิโต วิย วินา ปญฺญาย อุปฺปนฺนา. ตตฺถ ยถา ราชปุตฺตํ คเหตฺวา ฐิโต อตฺตโนปิ เตเชน ราชปุตฺตสฺสปิ เตเชน เตชวา โหติ, เอวํ ปญฺญาย สทฺธึ อุปฺปนฺนา สติ พลวตี โหติ. ยถา อตฺตโน ธมฺมตาย ฐิโต น เตน สมเตโช โหติ, เอวํ วินา ปญฺญาย อุปฺปนฺนา ทุพฺพลา โหตีติ พลวภาวทีปนตฺถํ ปญฺญา คหิตาติ.

จิรกตมฺปีติ อตฺตโน วา ปรสฺส วา กาเยน จิรกตํ วตฺตํ วา กสิณมณฺฑลํ วา กสิณปริกมฺมํ วา. จิรภาสิตมฺปีติ อตฺตนา วา ปเรน วา วาจาย จิรภาสิตํ พหุกมฺปิ วตฺตสีเส ฐตฺวา ธมฺมกถํ วา กมฺมฏฺฐานวินิจฺฉยํ วา, วิมุตฺตายตนสีเส วา ฐตฺวา ธมฺมกถเมว. สริตา โหตีติ ตํ กายวิญฺญตฺตึ วจีวิญฺญตฺติญฺจ สมุฏฺฐาเปตฺวา ปวตฺตอรูปธมฺมโกฏฺฐาสํ "เอวํ อุปฺปชฺชิตฺวา เอวํ นิรุทฺโธ"ติ สริตา โหติ. อนุสฺสริตาติ ปุนปฺปุนํ สริตา. อยํ วุจฺจติ สติสมฺโพชฺฌงฺโคติ อยํ เอวํ อุปฺปนฺนา เสสโพชฺฌงฺคสมุฏฺฐาปิกา วิปสฺสนาสมฺปยุตฺตา สติ สติสมฺโพชฺฌงฺโค นาม กถิยติ.