อปิจ โลกิยํ คเหตฺวา โลกุตฺตโร กาตพฺโพ, โลกุตฺตรํ คเหตฺวา โลกิโย กาตพฺโพ. อชฺฌตฺตธมฺเมสุ หิ สติปวิจยอุเปกฺขานํ โลกุตฺตรภาวนากาโลปิ อตฺถิ. ตตฺริทํ สุตฺตํ:- "อชฺฌตฺตวิโมกฺขํ ขฺวาหํ อาวุโส สพฺพอุปาทานกฺขยํ วทามิ, เอวมสฺสิเม อาสวา นานุเสนฺตี"ติ ๓- อิมินา สุตฺเตน โลกุตฺตรา โหนฺติ. ยทา ปน จงฺกมปฺปโยเคน นิพฺพตฺเต กายิกวิริเย อวูปสนฺเตเยว วิปสฺสนา มคฺเคน ฆฏิยติ, ตทา ตํ โลกุตฺตรํ โหติ. เย ปน เถรา "กสิณชฺฌาเน อานาปานชฺฌาเน พฺรหฺมวิหารชฺฌาเน จ โพชฺฌงฺโค อุทฺธรนฺโต น วาเรตพฺโพ"ติ วทนฺติ, เตสํ วาเท อวิตกฺกาวิจารา ปีติสมาธิสมฺโพชฺฌงฺคา โลกิยา โหนฺตีติ.
ทุติยนโย.
[๔๗๐-๔๗๑] อิทานิ โพชฺฌงฺคานํ ภาวนาวเสน ปวตฺตํ ตติยนยํ ทสฺเสนฺโต ปุน สตฺต โพชฺฌงฺคาติอาทิมาห. ตตฺถาปิ อยํ อนุปุพฺพปทวณฺณนา:- ภาเวตีติ วฑฺเฒติ, อตฺตโน สนฺตาเน ปุนปฺปุนํ ชเนติ อภินิพฺพตฺเตติ. วิเวกนิสฺสิตนฺติ วิเวเก นิสฺสิตํ. วิเวโกติ วิวิตฺตตา. โส จายํ ตทงฺควิเวโก วิกฺขมฺภนสมุจฺเฉทปฏิปสฺสทฺธินิสฺสรณวิเวโกติ ปญฺจวิโธ. ตตฺถ ตทงฺควิเวโก นาม วิปสฺสนา. วิกฺขมฺภนวิเวโก นาม อฏฺฐ สมาปตฺติโย. สมุจฺเฉทวิเวโก นาม มคฺโค. ปฏิปสฺสทฺธิวิเวโก นาม ผลํ. นิสฺสรณวิเวโก นาม สพฺพนิมิตฺตนิสฺสฏํ นิพฺพานํ. เอวเมตสฺมึ ปญฺจวิเธ วิเวเก นิสฺสิตํ วิเวกนิสฺสิตนฺติ ตทงฺควิเวกนิสฺสิตํ สมุจฺเฉทวิเวกนิสฺสิตํ นิสฺสรณวิเวกนิสฺสิตญฺจ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวตีติ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ.