มโนทฺวาเร ปน อตฺถิ กุสโลติ จตุภูมิกกุสลวเสน กถิตํ, อตฺถิ อกุสโลติ ทฺวาทสอกุสลวเสน, อตฺถิ อพฺยากโตติ เอกาทสนฺนํ กามาวจรวิปากานํ ทสนฺนํ กิริยานํ นวนฺนํ รูปาวจรารูปาวจรกิริยานํ จตุนฺนํ สามญฺญผลานนฺติ จตุตฺตึสจิตฺตุปฺปาทวเสน กถิตํ. ตตฺถ จตุภูมิกกุสลญฺเจว อกุสลญฺจ ชวนวเสน ลพฺภติ. กิริยโต อเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุ อาวชฺชนวเสน, เอกาทส วิปากจิตฺตานิ ตทารมฺมณวเสน, เตภูมิกกิริยา เจว สามญฺญผลานิ จ ชวนวเสเนว ลพฺภนฺติ. ตานิ สตฺตวิธาทีสุ ยตฺถ กตฺถจิ ฐตฺวา กเถตุํ วฏฺฏนฺติ. ตึสวิเธ ปน ฐตฺวา ทีปิยมานานิ สุขทีปนานิ โหนฺตีติ ตึสวิธสฺมึเยว ฐตฺวา ทีปยึสุ.

เอตานิ หิ สพฺพานิปิ จิตฺตานิ จกฺขุทฺวาเร อุปนิสฺสยโกฏิยา สมติกฺกมวเสน ภาวนาวเสนาติ ตีหากาเรหิ ลพฺภนฺติ. ตถา โสตทฺวารมโนทฺวาเรสุปิ. ฆานชิวฺหากายทฺวาเรสุ ปน สมติกฺกมวเสน ภาวนาวเสนาติ ทฺวีหากาเรหิ ๑- ลพฺภนฺตีติ เวทิตพฺพานิ. กถํ? อิธ ภิกฺขุ วิหารจาริกํ จรมาโน กสิณมณฺฑลํ ทิสฺวา "กินฺนาเมตนฺ"ติ ปุจฺฉิตฺวา กสิณมณฺฑลนฺติ วุตฺเต ปุน "กึ อิมินา กโรนฺตี"ติ ปุจฺฉติ. อถสฺส อาจกฺขนฺติ "เอตํ ๒- ภาเวตฺวา ฌานานิ อุปฺปาเทตฺวา สมาปตฺติปทฏฺฐานํ วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณนฺตี"ติ. อชฺฌาสยสมฺปนฺโน กุลปุตฺโต "ภาริยํ เอตนฺ"ติ อสลฺลกฺเขตฺวา "มยาปิ เอส คุโณ นิพฺพตฺเตตุํ วฏฺฏติ, น โข ปน สกฺกา เอส นิปชฺชิตฺวา นิทฺทายนฺเตน นิพฺพตฺเตตุํ, อาทิโตว วิริยํ กาตุํ สีลํ โสเธตุํ วฏฺฏตี"ติ จินฺเตตฺวา สีลํ โสเธติ. ตโต สีเล ปติฏฺฐาย ทส ปลิโพเธ อุปจฺฉินฺทิตฺวา ติจีวรปรเมน สนฺโตเสน สนฺตุฏฺโฐ อาจริยุปชฺฌายานํ วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา กมฺมฏฺฐานํ อุคฺคณฺหิตฺวา กสิณปริกมฺมํ กตฺวา สมาปตฺติโย อุปฺปาเทตฺวา สมาปตฺติปทฏฺฐานํ วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. ตตฺถ สพฺพาปิ ปริกมฺมเวทนา กามาวจรา, อฏฺฐสมาปตฺติเวทนา