ตีณิ ฌานานิ นวตฺตพฺพาติ อตีตาทีสุ เอกธมฺมมฺปิ อารพฺภ อปฺปวตฺตนโต ๑- นวตฺตพฺพาติ เวทิตพฺพา.

จตุตฺถํ ฌานนฺติ กุสลโต เตรสสุ จตุตฺถชฺฌาเนสุ สพฺพตฺถปาทกจตุตฺถํ นวตฺตพฺพารมฺมณเมว. อิทฺธิวิธจตุตฺถํ กายวเสน จิตฺตปริณามเน ๒- สมาปตฺติจิตฺตารมฺมณตฺตา อตีตารมฺมณํ, "อนาคเต อิมานิ ปุปฺผานิ มา มิลายึสุ, ทีปา มา นิพฺพายึสุ, เอโก อคฺคิกฺขนฺโธ สมุฏฺฐาตุ, ปพฺพโต สมุฏฺฐาตู"ติ อธิฏฺฐานกาเล อนาคตารมฺมณํ, จิตฺตวเสน กายปริณามนกาเล กายารมฺมณตฺตา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ. ทิพฺพโสตญาณจตุตฺถํ ๓- สทฺทารมฺมณตฺตา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ. เจโตปริยญาณจตุตฺถํ อตีเต สตฺตทิวสพฺภนฺตเร อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุทฺธจิตฺตชานนกาเล อตีตารมฺมณํ, อนาคเต สตฺตทิวสพฺภนฺตเร อุปฺปชฺชนกจิตฺตชานนกาเล อนาคตารมฺมณํ. "ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุนฺนาม วิตกฺกํ วิตกฺกิสฺสตีติ. โส พหุญฺเจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ โน อญฺญถา"ติ อิมินา หิ สุตฺเตน ๔- เจโตปริยญาณสฺเสว ปวตฺติ ปกาสิตา. อทฺธานปจฺจุปฺปนฺนสนฺตติปจฺจุปฺปนฺนวเสเนว ปจฺจุปฺปนฺนํ อารพฺภ ปวตฺติกาเล ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ. วิตฺถารกถา ปเนตฺถ เหฏฺฐา อฏฺฐกถากณฺฑวณฺณนายํ ๕- วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา.

ปุพฺเพนิวาสญาณจตุตฺถํ อตีตกฺขนฺธานุสฺสรณกาเล อตีตารมฺมณํ, นาม- โคตฺตานุสฺสรณกาเล นวตฺตพฺพารมฺมณํ. ทิพฺพจกฺขุญาณจตุตฺถํ วณฺณารมฺมณตฺตา