วิปุเลนาติ เอวมาทิปริยายทสฺสนโต ปเนตฺถ ปุน "เมตฺตาสหคเตนา"ติ วุตฺตํ. ยสฺมา วา เอตฺถ โอธิโส ผรเณ วิย ปุน ตถาสทฺโท อิติสทฺโท วา น วุตฺโต, ตสฺมา ปุน "เมตฺตาสหคเตน เจตสา"ติ วุตฺตํ. นิคมนวเสน วา เอตํ วุตฺตํ. วิปุเลนาติ เอตฺถ จ ผรณวเสน วิปุลตา ทฏฺฐพฺพา. ภูมิวเสน ปน ตํ มหคฺคตํ. ปคุณวเสน อปฺปมาณํ. สตฺตารมฺมณวเสน จ อปฺปมาณํ. พฺยาปาทปจฺจตฺถิกปฺปหาเนน อเวรํ. โทมนสฺสปฺปหานโต อพฺยาปชฺฌํ, ๑- นิทฺทุกฺขนฺติ วุตฺตํ โหติ. อยํ ตาว "เมตฺตาสหคเตน เจตสา"ติอาทินา นเยน ฐปิตาย มาติกาย อตฺโถ.
[๖๔๓] อิทานิ ยเทตํ "กถญฺจ ภิกฺขเว เมตฺตาสหคเตน เจตสา"ติ- อาทินา นเยน วุตฺตํ ปทภาชนียํ, ตตฺถ ยสฺมา อิทํ กมฺมฏฺฐานํ โทสจริตสฺส สปฺปายํ, ตสฺมา ยถารูเป ปุคฺคเล อยํ เมตฺตา อปฺปนํ ปาปุณาติ, ตํ เมตฺตาย วตฺถุภูตํ ปุคฺคลํ ตาว ทสฺเสตุํ เสยฺยถาปิ นาม เอกํ ปุคฺคลนฺติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ เสยฺยถาปิ นามาติ อุปมตฺเถ ๒- นิปาโต, ยถา เอกํ ปุคฺคลนฺติ อตฺโถ. ปิยนฺติ เปมนียํ. มนาปนฺติ หทยวุฑฺฒิกรํ. ตตฺถ ปุพฺเพว สนฺนิวาเสน ปจฺจุปฺปนฺนหิเตน วา ปิโย นาม โหติ, สีลาทิคุณสมาโยเคน มนาโป นาม. ทานสมานตฺตตาหิ วา ปิยตา, ปิยวจนอตฺถจริยตาหิ มนาปตา เวทิตพฺพา. ยสฺมา เจตฺถ ปิยตาย อิมสฺส พฺยาปาทปฺปหานํ โหติ, ตโต เมตฺตา สุขํ ผรติ, มนาปตาย อุทาสีนตา น สณฺฐาติ, หิโรตฺตปฺปญฺจ ปจฺจุปฏฺฐาติ, ตโต หิโรตฺตปฺปานุปาลิตา เมตฺตา น ปริหายติ, ตสฺมา ตํ อุปมํ กตฺวา อิทํ วุตฺตํ ปิยํ มนาปนฺติ. เมตฺตาเยยฺยาติ เมตฺตาย ผเรยฺย, ตสฺมึ ปุคฺคเล เมตฺตํ กเรยฺย, ปวตฺเตยฺยาติ อตฺโถ. เอวเมว สพฺเพ สตฺเตติ ยถา ปิยํ ปุคฺคลํ เมตฺตาเยยฺย, เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อปฺปนาปฺปตฺตาย วสิภาวํ อุปคตาย เมตฺตาย มชฺฌตฺตเวริสงฺขาเตปิ สพฺเพ สตฺเต อนุกฺกเมน ผรตีติ อตฺโถ. เมตฺติ เมตฺตายนาติอาทีนิ วุตฺตตฺถาเนว.
[๖๔๔] วิทิสํ วาติ ปทํ ติริยํ วาติ เอตสฺส อตฺถวิภาวนตฺถํ วุตฺตํ.
[๖๔๕] ผริตฺวาติ อารมฺมณกรณวเสน ผุสิตฺวา. อธิมุญฺจิตฺวาติ อธิกภาเวน มุญฺจิตฺวา, ยถา มุตฺตํ สุมุตฺตํ โหติ สุปฺปสาริตํ สุวิตฺถตํ, ตถา มุญฺจิตฺวาติ อตฺโถ.