ตตฺถ ยาย นิรุตฺตียา เตสํ ธมฺมานํ ปญฺญตฺติ โหตีติ ยาย นิรุตฺติยา เตสํ ผสฺโส โหตีติอาทินา นเยน วุตฺตานํ ธมฺมานํ อยํ ผสฺโส, อยํ เวทนาติ เอวํ ปญฺญตฺติ โหติ. ตตฺร ธมฺมนิรุตฺตาภิลาเป ญาณนฺติ ตสฺมึ อตฺเถ จ ธมฺเม จ ปวตฺตมานาย ตสฺสา ธมฺมนิรุตฺติยา สภาวปญฺญตฺติยา อภิลาเป ญาณํ. อภิลาปสทฺทํ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปนฺนํ ญาณเมว อิธาปิ กถิตํ. เยน ญาเณนาติ เยน ปฏิภาณปฏิสมฺภิทาญาเณน. ตานิ ญาณานิ ชานาตีติ อิตรานิ ตีณิ ปฏิสมฺภิทาญาณานิ ชานาติ.
อิทานิ ยถา ยํ ญาณํ ตานิ ญาณานิ ชานาติ, ตถา ตสฺส เตสุ ปวตฺตึ ทสฺเสตุํ อิมานิ ญาณานิ อิทมตฺถโชตกานีติ วุตฺตํ. ตตฺถ อิทมตฺถโชตกานีติ อิมสฺส อตฺถสฺส โชตกานิ ปกาสกานิ, อิมํ นาม อตฺถํ โชเตนฺติ ปกาเสนฺติ ปริจฺฉินฺทนฺตีติ อตฺโถ. อิติ ญาเณสุ ญาณนฺติ อิมินา อากาเรน ปวตฺตํ ตีสุ ญาเณสุ ญาณํ ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา นาม.
ตตฺถ กิญฺจาปิ อยํ ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา "อิมิสฺสา อิทํ กิจฺจํ, อิมิสฺสา อิทํ กิจฺจนฺ"ติ อิตราสํ ปฏิสมฺภิทานํ กิจฺจํ ชานาติ, สยมฺปน ตาสํ กิจฺจํ กาตุํ น สกฺโกติ พหุสฺสุตธมฺมกถิโก วิย อปฺปสฺสุตธมฺมกถิกสฺส. เทฺว กิร ภิกฺขู เอโก พหุสฺสุโต เอโก อปฺปสฺสุโต. เต เอกโตว เอกํ ธมฺมกถามคฺคํ อุคฺคณฺหึสุ. ตตฺถ อปฺปสฺสุโต สรสมฺปนฺโน อโหสิ, อิตโร มนฺทสฺสโร. เตสุ อปฺปสฺสุโต คตคตฏฺฐาเน อตฺตโน สรสมฺปตฺติยา สกลปริสํ โขเภตฺวา ธมฺมํ กเถสิ. ธมฺมํ สุณมานา หฏฺฐตุฏฺฐมานสา หุตฺวา "ยถา เอส ธมฺมํ กเถสิ, เอโก ติปิฏกธโร มญฺเญ ภวิสฺสตี"ติ วทนฺติ. พหุสฺสุตภิกฺขุ ปน "ธมฺมสฺสวเน ชานิสฺสถ `อยํ ติปิฏกธโร วา โน วา"ติ อาห. โส กิญฺจาปิ เอวมาห, ยถา ปน โส สกลปริสํ โขเภตฺวา ธมฺมํ กเถตุํ สกฺโกติ, เอวมสฺส กถนสมตฺถตา นตฺถิ. ตตฺถ กิญฺจาปิ ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา พหุสฺสุโต วิย อปฺปสฺสุตสฺส อิตราสํ กิจฺจํ ชานาติ, สยํ ปน ตํ กิจฺจํ กาตุํ น สกฺโกตีติ เวทิตพฺพํ. เสสเมตฺถ ๑- อุตฺตานตฺถเมว.
[๗๔๖] เอวํ กุสลจิตฺตุปฺปาทาทิวเสน ปฏิสมฺภิทา วิภชิตฺวา อิทานิ ตาสํ อุปฺปตฺติฏฺฐานภูตํ เขตฺตํ ทสฺเสตุํ ปุน จตสฺโส ปฏิสมฺภิทาติอาทิมาห. ตตฺถ ติสฺโส ปฏิสมฺภิทา กามาวจรกุสลโต จตูสุ ญาณสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสูติ อิทํ เสกฺขานํ วเสน วุตฺตํ. เตสมฺปิ หิ ธมฺมปจฺจเวกฺขณกาเล เหฏฺฐา วุตฺตํ ปญฺจปฺปการํ ธมฺมํ อารมฺมณํ กตฺวา จตูสุ ญาณสมฺปยุตฺตกุสลจิตฺเตสุ ธมฺมปฏิสมฺภิทา อุปฺปชฺชติ. ตถา นิรุตฺติปจฺจเวกฺขณกาเล สทฺทํ อารมฺมณํ กตฺวา นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา, ญาณปจฺจเวกฺขณกาเล สพฺพตฺถกญาณํ อารมฺมณํ กตฺวา ปฏิภาณปฏิสมฺภิทาติ.