จตุตฺถพลนิทฺเทส

[๘๑๒] จตุตฺถพลนิทฺเทเส ขนฺธนานตฺตนฺติ "อยํ รูปกฺขนฺโธ นาม ฯเปฯ อยํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ นามา"ติ เอวํ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ นานากรณํ ปชานาติ. เตสุปิ "เอกวิเธน รูปกฺขนฺโธ ฯเปฯ เอกาทสวิเธน รูปกฺขนฺโธ. เอกวิเธน เวทนากฺขนฺโธ ฯเปฯ พหุวิเธน เวทนากฺขนฺโธ. เอกวิเธน สญฺญากฺขนฺโธ ฯเปฯ เอกวิเธน สงฺขารกฺขนฺโธ ฯเปฯ เอกวิเธน วิญฺญาณกฺขนฺโธ ฯเปฯ พหุวิเธน วิญฺญาณกฺขนฺโธ"ติ เอวํ เอเกกสฺส ขนฺธสฺส นานตฺตํ ปชานาติ. อายตนนานตฺตนฺติ "อิทํ จกฺขฺวายตนํ นาม ฯเปฯ อิทํ ธมฺมายตนํ นาม. ตตฺถ ทสายตนา กามาวจรา, เทฺว จตุภูมิกา"ติ เอวํ อายตนนานตฺตํ ปชานาติ ธาตุนานตฺตตนฺติ "อยํ จกฺขุธาตุ นาม ฯเปฯ อยํ มโนวิญฺญาณธาตุ นาม. ตตฺถ โสฬส ธาตุโย กามาวจรา, เทฺว จตุภูมิกา"ติ เอวํ ธาตุนานตฺตํ ปชานาติ.

ปุน อเนกธาตุนานาธาตุโลกนานตฺตนฺติ อิทํ น เกวลํ อุปาทินฺนกสงฺขารโลกสฺเสว นานตฺตํ ตถาคโต ปชานาติ, อนุปาทินฺนกสงฺขารโลกสฺสาปิ นานตฺตํ ตถาคโต ปชานาติเยวาติ ทสฺเสตุํ คหิตํ. ปจฺเจกพุทฺธา หิ เทฺว จ อคฺคสาวกา อุปาทินฺนกสงฺขารโลกสฺสาปิ นานตฺตํ เอกเทสโตว ปชานนฺติ, ๑- โน นิปฺปเทสโต. อนุปาทินฺนกสฺส ๒- ปน นานตฺตํ น ปชานนฺติ. สพฺพญฺญุพุทฺโธ ปน "อิมาย