อิสฺสรนิมฺมานเหตูติ อิสฺสรนิมฺมานการณา, พฺรหฺมุนา วา ปชาปตินา วา อิสฺสเรน นิมฺมิตตฺตา ปฏิสํเวเทตีติ อตฺโถ. อยํ พฺราหฺมณสมโย. อยญฺหิ เตสํ อธิปฺปาโย:- อิมา ติสฺโส เวทนา ปจฺจุปฺปนฺเน อตฺตนา กตมูลเกน วา อาณตฺติมูลเกน วา ปุพฺเพ กเตน วา อเหตุอปฺปจฺจยา วา ปฏิสํเวเทตุํ นาม น สกฺกา, อิสฺสรนิมฺมานการณาเอว ปน อิมา ปฏิสํเวเทตีติ. เอวํวาทิโน ปเนเต เหฏฺฐา วุตฺเตสุ อฏฺฐสุ อาพาเธสุ เอกมฺปิ อสมฺปฏิจฺฉิตฺวา สพฺเพ ๓-

อเหตุอปฺปจฺจยาติ เหตุญฺจ ปจฺจยญฺจ วินา อการเณเนว ปฏิสํเวเทตีติ อตฺโถ. อยํ อาชีวกสมโย. เอวํวาทิโน เอเตปิ เหฏฺฐา วุตฺเตสุ การเณสุ จ พฺยาธิอาทีสุ ๑- จ เอกมฺปิ อสมฺปฏิจฺฉิตฺวา สพฺพํ ปฏิกฺขิปนฺติ.

[๙๒๔] กิญฺจนาติ ปลิโพธา. ราโค กิญฺจนนฺติ ราโค อุปฺปชฺชมาโน สตฺเต พนฺธติ ปลิพุนฺเธติ, ตสฺมา กิญฺจนนฺติ วุจฺจติ. โทสโมเหสุปิ เอเสว นโย. องฺคณานีติ "อุทงฺคเณ ตตฺถ ปปํ อวินฺทุนฺ"ติ ๒- อาคตฏฺฐาเน ภูมิปเทโส องฺคณํ. "ตสฺเสว รชสฺส วา องฺคณสฺส วา ปหานาย วายมตี"ติ ๓- อาคตฏฺฐาเน ยงฺกิญฺจิ มลํ วา ปงฺโก วา. "สงฺคโณว สมาโน"ติ ๔- อาคตฏฺฐาเน นานปฺปกาโร ติพฺพกิเลโส. อิธาปิ ตเทว กิเลสงฺคณํ อธิปฺเปตํ. เตเนว ราโค องฺคณนฺติอาทิมาห.