ทุติยวาเร หุตฺวา อภาวฏฺเฐน อนิจฺจา, ปฏิปีฬนฏฺเฐน ทุกฺขา, ปกติชหนฏฺเฐน วิปริณามธมฺมาติ เวทิตพฺพา. เตสํ วิปริณามญฺญถาภาวาติ เตสํ กามานํ วิปริณามสงฺขาตา อญฺญถาภาวา. "ยมฺปิ เม อโหสิ, ตมฺปิ เม นตฺถี"ติ วุตฺตนเยเนว อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา. ตตฺถ อนฺโตนิชฺฌายนลกฺขโณ โสโก, ตนฺนิสฺสิตลาลปฺปลกฺขโณ ปริเทโว, กายปฏิปีฬนลกฺขณํ ทุกฺขํ, มโนวิฆาตลกฺขณํ โทมนสฺสํ. วิสาทลกฺขโณ ๑- อุปายาโส.
วิตกฺกิตนฺติ อภินิโรปนวเสน ปวตฺโต วิตกฺโก. วิจาริตนฺติ อนุมชฺชนวเสน ปวตฺโต วิจาโร. เอเตน เอตนฺติ เอเตน วิตกฺกิเตน จ วิจาริเตน จ ๒- เอตํ ปฐมชฺฌานํ โอฬาริกํ สกณฺฏกํ วิย ขายติ.
ปีติคตนฺติ ปีติเยว. เจตโส อุพฺพิลาวิตนฺติ จิตฺตสฺส อุพฺพิลภาวกรณํ. ๓- เจตโส อาโภโคติ ฌานา วุฏฺฐาย ตสฺมึ สุเข ปุนปฺปุนํ จิตฺตสฺส อาโภโค มนสิกาโรติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.
ปญฺจกนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.