๘. อฏฺฐกนิทฺเทสวณฺณนา

[๙๕๒] อฏฺฐกนิทฺเทเส กิเลสาเยว กิเลสวตฺถูนิ. กุสีตวตฺถูนีติ กุสีตสฺส อลสสฺส วตฺถูนิ ปติฏฺฐา, โกสชฺชการณานีติ อตฺโถ. กมฺมํ กตฺตพฺพํ โหตีติ จีวรวิจารณาทิกมฺมํ กาตพฺพํ โหติ. น วิริยํ อารภตีติ ทุวิธมฺปิ วิริยํ นารภติ. อปฺปตฺตสฺสาติ ฌานวิปสฺสนามคฺคผลธมฺมสฺส อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา. อนธิคตสฺสาติ ตสฺเสว อนธิคตสฺส อธิคมตฺถาย. อสจฺฉิกตสฺสาติ ตสฺเสว อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกรณตฺถาย. อิทํ ปฐมนฺติ อิทํ "หนฺทาหํ นิปชฺชามี"ติ เอวํ โอสีทนํ ปฐมํ กุสีตวตฺถุ. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

มาสาจิตํ มญฺเญติ เอตฺถ ปน มาสาจิตํ ตินฺตมาโส. ยถา ตินฺตมาโส ครุโก โหติ, เอวํ ครุโกติ อธิปฺปาโย. คิลานา วุฏฺฐิโต ๑- โหตีติ คิลาโน หุตฺวา ปจฺฉา วุฏฺฐิโต โหติ.

[๙๕๔] อฏฺฐสุ โลกธมฺเมสูติ เอตฺถ โลกสฺส ธมฺมาติ โลกธมฺมา. เอเตหิ วิมุตฺตา นาม ๒- นตฺถิ, พุทฺธานมฺปิ โหนฺติเยว, ตสฺมา "โลกธมฺมา"ติ วุจฺจนฺติ. ปฏิฆาโตติ ปฏิหญฺญนากาโร. ลาเภ สาราโคติ "อหํ ลาภํ ลภามี"ติ เอวํ เคหสิตโสมนสฺสวเสน อุปฺปนฺโน สาราโค, โส จิตฺตํ ปฏิหนติ. อลาเภ ๓- ปฏิวิโรโธติ "อหํ ลาภํ น ลภามี"ติ โทมนสฺสวเสน อุปฺปนฺโน วิโรโธ, โสปิ จิตฺตํ ปฏิหนติ, ตสฺมา "ปฏิฆาโต"ติ วุตฺโต. ยสาทีสุปิ "อหํ มหาปริวาโร, อหํ อปฺปปริวาโร, อหํ ปสํสปฺปตฺโต, อหํ ครหปฺปตฺโต, อหํ สุขปฺปตฺโต, อหํ ทุกฺขปฺปตฺโต"ติ เอวเมเตสํ อุปฺปตฺติ เวทิตพฺพา. อนริยโวหาราติ อนริยานํ โวหารา.