ตโย ตโยติ เอตานิ อฏฺฐารส วิภาวเย.

เอเตสุ หิ สสฺสตุจฺเฉทวเสน วุตฺตา เทฺว ทิฏฺฐิสีสา นาม. อสฺมีติ, ภวิสฺสนฺติ, สิยนฺติ, อปาหํ สิยนฺติ เอเต จตฺตาโร สุทฺธสีสาเอว. อิตฺถสฺมีติอาทโย ตโย ตโยติ ทฺวาทส สีสมูลกา นามาติ เอวเมเต เทฺว ทิฏฺฐิสีสา, จตฺตาโร สุทฺธสีสา, ทฺวาทส สีสมูลกาติ อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตธมฺมา เวทิตพฺพา.

[๙๗๔] อิทานิ ปฏิปาฏิยาว เต ธมฺเม ภาเชตฺวา ทสฺเสตุํ กถญฺจ อสฺมีติ โหตีติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ กญฺจิ ธมฺมํ อนวการึ กริตฺวาติ รูปเวทนาทีสุ กญฺจิ เอกธมฺมมฺปิ อวินิพฺโภคํ กตฺวา, เอเกกโต อคฺคเหตฺวา สมูหโตว คเหตฺวาติ อตฺโถ. อสฺมีติ ฉนฺทํ ปฏิลภตีติ ปญฺจกฺขนฺเธ นิรวเสสโต คเหตฺวา อหนฺติ ตณฺหํ ปฏิลภติ. มานทิฏฺฐีสุปิ เอเสว นโย. ตตฺถ กิญฺจาปิ อยํ ตณฺหาวิจริตนิทฺเทโส, มานทิฏฺฐิโย ปน น วินา ตณฺหาย, ตสฺมา ตเทกฏฺฐวเสน อิธ วุตฺตา. ตณฺหาสีเสน วา ปปญฺจตฺตยมฺปิ อุทฺทิฏฺฐํ, ตํ อุทฺเทสานุรูเปเนว นิทฺทิสิตุมฺปิ มานทิฏฺฐิโย คหิตา. ตณฺหาปปญฺจํ วา ทสฺเสนฺโต เตเนว สทฺธึ เสสปปญฺเจปิ ทสฺเสตุํ เอวมาห.

ตสฺมึ สติ อิมานิ ปปญฺจิตานีติ ตสฺมึ "อสฺมีติ ฉนฺทํ ปฏิลภตี"ติอาทินา นเยน วุตฺเต ปปญฺจตฺตเย สติ ปุน อิมานิ "อิตฺถสฺมีติ วา"ติอาทีนิ ปปญฺจิตานิ โหนฺตีติ อตฺโถ.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๘๕๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “อัฏฐารสกนิเทศ”