อนฺตํ คลวาฏกโต กรีสมคฺคปริยนฺเต สรีรพฺภนฺตเร ฐิตํ. ตตฺถ ยถา โลหิตโทณิกาย โอภุชิตฺวา ฐปิเต ฉินฺนสีสธมนิกเฬวเร น โลหิตโทณิกา ชานาติ "มยิ ธมนิกเฬวรํ ฐิตนฺ"ติ, นาปิ ธมนิกเฬวรํ ชานาติ "อหํ โลหิตโทณิกาย ๒- ฐิตนฺ"ติ, เอวเมว น สรีรพฺภนฺตรํ ชานาติ "มยิ อนฺตํ ฐิตนฺ"ติ, นาปิ อนฺตํ ชานาติ "อหํ สรีรพฺภนฺตเร ฐิตนฺ"ติ. อญฺญมญฺญํ อาโภคปจฺจเวกฺขณรหิตา เอเต ธมฺมา. อิติ อนฺตํ นาม อิมสฺมึ สรีเร ปาฏิเยกฺโก โกฏฺฐาโส อเจตโน อพฺยากโต สุญฺโญ นิสฺสตฺโต ถทฺโธ ปฐวีธาตูติ.

อนฺตคุณํ อนฺตนฺตเร เอกวีสติ อนฺตโภเค พนฺธิตฺวา ฐิตํ. ตตฺถ ยถา ปาทปุญฺฉนรชฺชุมณฺฑลกํ สิพฺเพตฺวา ฐิเตสุ รชฺชุเกสุ น ปาทปุญฺฉนรชฺชุมณฺฑลกํ ชานาติ "รชฺชุกา มํ สิพฺเพตฺวา ฐิตา"ติ, นาปิ รชฺชุกา ชานนฺติ "มยํ ปาทปุญฺฉนรชฺชุมณฺฑลกํ สิพฺเพตฺวา ฐิตา"ติ, เอวเมว น อนฺตํ ชานาติ

อุทริยํ อุทเร ฐิตํ อสิตปีตขายิตสายิตํ. ตตฺถ ยถา สุวานโทณิยํ ฐิเต สุวานวมถุมฺหิ น สุวานโทณิ ชานาติ "มยิ สุวานวมถุ ฐิโต"ติ, นาปิ สุวานวมถุ ชานาติ "อหํ สุวานโทณิยํ ฐิโต"ติ, เอวเมว น อุทรํ ชานาติ "มยิ อุทริยํ ฐิตนฺ"ติ, นาปิ อุทริยํ ชานาติ "อหํ อุทเร ฐิตนฺ"ติ. อญฺญมญฺญํ อาโภคปจฺจเวกฺขณรหิตา เอเต ธมฺมา. อิติ อุทริยํ นาม อิมสฺมึ สรีเร ปาฏิเยกฺโก โกฏฺฐาโส อเจตโน อพฺยากโต สุญฺโญ นิสฺสตฺโต ถทฺโธ ปฐวีธาตูติ.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๙๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “ธาตุ ๖ นัยที่ ๑”