Iti tacchāvipallāsa- bhūtabhāvaṃ catūsupi

dukkhādīsvavisesena saccaṭṭhaṃ āhu paṇḍitāti. Evaṃ atthato vinicchayo veditabbo.

Kathaṃ atthuddhārato? idhāyaṃ saccasaddo anekesu atthesu dissati. Seyyathīdaṃ:- "saccaṃ bhaṇe na kujjheyyā"tiādīsu vācāsacce. "sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā cā"tiādīsu viratisacce. "kasmā nu saccāni vadanti nānā, pavādiyāse kusalā vadānā"tiādīsu diṭṭhisacce. "ekaṃ hi saccaṃ na dutīyamatthī"tiādīsu paramatthasacce nibbāne ceva magge ca. "catunnaṃ ariyasaccānaṃ kati kusalā"tiādīsu ariyasacce. Svāyamidhāpi ariyasacce vattatīti evamettha atthuddhāratopi vinicchayo veditabbo.

Anūnādhikatoti kasmā pana cattāreva ariyasaccāni vuttāni anūnāni anadhikānīti ce. Aññassāsambhavato aññatarassa ca anapaneyyabhāvato. Na hi etehi aññaṃ adhikaṃ vā etesaṃ vā ekampi apanetabbaṃ sambhoti. Yathāha "idha bhikkhave āgaccheyya samaṇo vā brāhmaṇo vā `netaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, aññaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ. Yaṃ samaṇena gotamena desitaṃ, ahametaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ ṭhapetvā aññaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ paññapessāmī'ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī"tiādi. Yathā cāha "yo hi koci bhikkhave samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃ vadeyya `netaṃ dukkhaṃ paṭhamaṃ ariyasaccaṃ, yaṃ samaṇena gotamena desitaṃ, ahametaṃ dukkhaṃ paṭhamaṃ ariyasaccaṃ paccakkhāya aññaṃ dukkhaṃ paṭhamaṃ ariyasaccaṃ paññapessāmī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī"tiādi.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๑๒๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “อริยสัจ ๔”