@3 saṃ.Ma. 19/1115/394 Jāti veditabbā, jātiyā dukkhaṭṭho veditabbo. Jarā, maraṇaṃ, soko, paridevo, dukkhaṃ, domanassaṃ, upāyāso, appiyasampayogo, piyavippayogo veditabbo. Appiyasampayogassa piyavippayogassa dukkhaṭṭho veditabbo, icchā veditabbā, icchāya dukkhaṭṭho veditabbo. Khandhā veditabbā, khandhānaṃ dukkhaṭṭho veditabbo.
Tattha dukkhassa ariyasaccassa kathanatthāya ayaṃ mātikā:- idaṃ hi dukkhaṃ nāma anekannānappakārakaṃ. Seyyathīdaṃ? dukkhadukkhaṃ vipariṇāmadukkhaṃ saṅkhāradukkhaṃ paṭicchannadukkhaṃ appaṭicchannadukkhaṃ pariyāyadukkhaṃ nippariyāyadukkhanti.
Tattha kāyikacetasikā dukkhā vedanā sabhāvato ca nāmato ca dukkhattā dukkhadukkhaṃ nāma. Sukhā vedanā vipariṇāmena dukkhuppattihetuto vipariṇāmadukkhaṃ nāma. Upekkhāvedanā ceva avasesā ca tebhūmikā saṅkhārā udayabbayapīḷitattā saṅkhāradukkhaṃ nāma. Tathā pīḷanampana maggaphalānampi atthi. Tasmā ete dhammā dukkhasaccapariyāpannattena saṅkhāradukkhaṃ nāmāti veditabbā. Kaṇṇasūladantasūlarāgajapariḷāhadosajapariḷāhādiko kāyikacetasikābādho pucchitvā jānitabbato upakkamassa ca apākaṭabhāvato paṭicchannadukkhaṃ nāma. Apākaṭadukkhantipi vuccati. Dvattiṃsakammakaraṇādisamuṭṭhāno ābādho apucchitvāva jānitabbato upakkamassa ca pākaṭabhāvato appaṭicchannadukkhaṃ nāma. Pākaṭadukkhantipi vuccati. Ṭhapetvā dukkhadukkhaṃ sesaṃ dukkhasaccavibhaṅge āgataṃ jātiādi sabbampi tassa tassa dukkhassa vatthubhāvato pariyāyadukkhaṃ nāma. Dukkhadukkhaṃ nippariyāyadukkhaṃ nāma.
Tattha pariyāyadukkhaṃ nippariyāyadukkhanti imasmiṃ padadvaye ṭhatvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ kathetabbaṃ. Ariyasaccaṃ ca nāmetaṃ pāliyaṃ saṅkhepatopi āgacchati vitthāratopi. Saṅkhepato āgataṭṭhāne saṅkhepenapi vitthārenapi kathetuṃ vaṭṭati, vitthārato āgataṭṭhāne pana vitthāreneva kathetuṃ vaṭṭati, na saṅkhepena. Taṃ idaṃ imasmiṃ ṭhāne vitthārena āgatanti vitthāreneva kathetabbaṃ. Tasmā yantaṃ niddesavāre "tattha katamaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, jātipi dukkhā"tiādīni padāni gahetvā "jāti veditabbā, jātiyā dukkhaṭṭho veditabbo"tiādi vuttaṃ, tattha jātiādīni tāva "tattha katamā jāti, yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jātī"ti imassa pana padabhājanīyassa vasena veditabbāni.