Evaṃ yasmā teyeva rūpādayo eko assādeti abhinandati, tattha lobhaṃ uppādeti. Eko kujjhati paṭihaññati, tattha dosaṃ uppādeti. Ekaccassa iṭṭhā honti kantā manāpā, ekaccassa aniṭṭhā akantā amanāpā. Eko ca ete "iṭṭhā kantā manāpā"ti dakkhiṇato gaṇhāti, eko "aniṭṭhā akantā amanāpā"ti vāmato gaṇhāti. Tasmā iṭṭhāniṭṭhaṃ nāma pāṭiyekkaṃ paṭivibhattaṃ nāma natthi. Paccantavāsīnaṃ hi gaṇḍuppādāpi iṭṭhā honti kantā manāpā, majjhimadesavāsīnaṃ atijegucchā. Tesañca moramaṃsādīni iṭṭhāni honti, itaresaṃ tāni atijegucchānīti.

So vattabbo "kiṃ pana tvaṃ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ pāṭiyekkaṃ paṭivibhattaṃ nāma natthīti vadesī"ti. Āma natthīti vadāmi. Puna tatheva yāvatatiyaṃ patiṭṭhāpetvā pañho pucchitabbo "nibbānaṃ nāma iṭṭhaṃ udāhu aniṭṭhan"ti. Jānamāno iṭṭhanti vakkhati. Sacepi na vadeyya, mā vadetu, nibbānaṃ pana ekantaiṭṭhameva. Nanu ca eko nibbānassa vaṇṇe kathiyamāne kujjhitvā "tvaṃ nibbānassa vaṇṇaṃ kathesi, kiṃ tattha annapānaṃ mālāgandhavilepanaṃ sayanacchādanaṃ samiddhā pañca kāmaguṇā atthī"ti vatvā natthīti vutte "alaṃ tava nibbānenā"ti nibbānassa vaṇṇe kathiyamāne kujjhitvā ubho kaṇṇe thakesīti? iṭṭhetaṃ, etassa pana vasena tava vāde nibbānaṃ aniṭṭhaṃ nāma hotu. Na panetaṃ evaṃ gahetabbaṃ. Eso hi viparītasaññāya katheti. Saññāvipallāsena ca tadevārammaṇaṃ ekaccassa iṭṭhaṃ hoti, ekaccassa aniṭṭhaṃ.

Iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ pana pāṭiyekkaṃ paṭivibhattaṃ atthīti. Kassa vasena vibhattanti, majjhimakasattassa. Idaṃ hi na atiissarānaṃ mahāsammatamahāsudassanadhammāsokādīnaṃ