atthato lakkhaṇādīhi kamato ca vijāniyā

bhedābhedā tathā kiccā bhūmito ca vinicchayaṃ.

Tattha cakkhvādīnaṃ tāva "cakkhatī"tiādinā nayena attho pakāsito. Pacchimesu pana tīsu paṭhamaṃ pubbabhāge anaññātaṃ amataṃ padaṃ catusaccadhammaṃ vā jānissāmīti evaṃ paṭipannassa uppajjanato indriyaṭṭhasambhavato ca anaññātaññassāmītindriyanti vuttaṃ, dutiyaṃ ājānanato ca indriyaṭṭhasambhavato ca aññindriyaṃ, tatiyaṃ aññātāvino catūsu saccesu niṭṭhitaññāṇakiccassa khīṇāsavasseva uppajjanato indriyaṭṭhasambhavato ca aññātāvindriyaṃ.

Ko panesa indriyaṭṭho nāmāti. Indaliṅgaṭṭho indriyaṭṭho, indadesitaṭṭho indriyaṭṭho, indadiṭṭhaṭṭho indriyaṭṭho, indasiṭṭhaṭṭho indriyaṭṭho, indajuṭṭhaṭṭho indriyaṭṭho, so sabbopi idha yathāyogaṃ yujjati, bhagavā hi sammāsambuddho paramissariyabhāvato indo, kusalākusalañca kammaṃ kammesu kassaci issariyābhāvato. Tenevettha kammasañjanitāni tāva indriyāni kusalākusalakammaṃ ulliṅgenti, tena ca siṭṭhānīti indaliṅgaṭṭhena indasiṭṭhaṭṭhena ca indriyāni. Sabbāneva pana tāni bhagavatā yabhābhūtato pakāsitāni ca abhisambuddhāni cāti indadesitaṭṭhena indadiṭṭhaṭṭhena ca indriyāni. Teneva bhagavatā munindena kānici gocarāsevanāya, kānici bhāvanāsevanāya sevitānīti indajuṭṭhaṭṭhenapi indriyāni. Apica ādhipaccasaṅkhātena issariyaṭṭhenāpi etāni indriyāni. Cakkhuviññāṇādippavattiyaṃ hi cakkhvādīnaṃ siddhamādhipaccaṃ, tasmiṃ hi tikkhe tikkhattā mande ca mandattāti ayaṃ tāvettha atthato vinicchayo.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๒๐๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “อินทรีย์ ๒๒”