@3 cha.Ma. hadayavatthukāpi. evamuparipi 4 cha.Ma. sabbā

[17] Oḷārikadukaniddese paṭighasamphassajāti sappaṭighe cakkhupasādādayo vatthuṃ katvā sappaṭighe rūpādayo ārabbha uppanno phasso paṭighasamphasso nāma, tato jātā, tasmiṃ vā jātā paṭighasamphassajā nāma. Cakkhusamphassajā saññā .pe. Kāyasamphassajā saññātipi tassāyeva vatthuto nāmaṃ. Rūpasaññā .pe. Phoṭṭhabbasaññātipi tassāyeva ārammaṇato nāmaṃ. Idaṃ pana vatthārammaṇato nāmaṃ. Sappaṭighāni hi vatthūni nissāya sappaṭighāni ca ārammaṇāni ārabbha uppattito esā "paṭighasamphassajā saññā"ti vuttā. Manosamphassajātipi pariyāyena etissā nāmaṃ hotiyeva. Cakkhuviññāṇaṃ hi mano nāma, tena sahajāto phasso manosamphasso nāma, tasmiṃ manosamphasse, tasmā vā manosamphassā jātāti manosamphassajā. Tathā sotaghānajivhākāyaviññāṇaṃ mano nāma, tena sahajāto phasso manosamphasso nāma, tasmiṃ manosamphasse, tasmā vā manosamphassā jātāti manosamphassajā.

Adhivacanasamphassajā saññātipi pariyāyena etissā nāmaṃ hotiyeva. Tayo hi arūpino khandhā sayaṃ piṭṭhivaṭṭakā hutvā attano sahajātāya saññāya adhivacanasamphassajā saññātipi nāmaṃ karonti, nippariyāyena pana paṭighasamphassajā saññā nāma pañcadvārikasaññā, adhivacanasamphassajā saññā nāma manodvārikasaññā. Tattha pañcadvārikasaññā oloketvāpi jānituṃ sakkāti oḷārikā. Rajjitvā upanijjhāyantaṃ hi "rajjitvā upanijjhāyatī"ti, kujjhitvā upanijjhāyanataṃ "kujjhitvā upanijjhāyatī"ti oloketvāva jānanti.

Tatridaṃ vatthu:- dve kira itthiyo gāme nisīditvā suttaṃ kantanti. Dvīsu daharesu gāme carantesu eko purato gacchanto ekaṃ itthiṃ olokesi, itarā taṃ pucchi "kasmā nu kho taṃ eso olokesī"ti. Na eso bhikkhu maṃ