Pāliyaṃ hi upādānanti kāmupādānaṃ .pe. Attavādupādānanti imāni cattāri upādānāni udāhaṭāni. Tesaṃ ayaṃ atthavibhāgo:- vatthusaṅkhātaṃ kāmaṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ. Kāmo ca so upādānañcātipi kāmupādānaṃ. Upādānanti daḷhaggahaṇaṃ. Daḷhattho hi ettha upasaddo upāyāsaupakaṭṭhādīsu viya. Tathā diṭṭhi ca sā upādānañcāti diṭṭhupādānaṃ. Diṭṭhiṃ upādiyatīti vā diṭṭhupādānaṃ. Sassato attā ca loko cātiādīsu hi purimadiṭṭhiṃ uttaradiṭṭhi upādiyati. Tathā sīlabbataṃ upādiyatīti sīlabbatupādānaṃ. Sīlabbatañca taṃ upādānañcātipi sīlabbatupādānaṃ. Gosīlagovattādīni hi evaṃ suddhīti abhinivesato sayameva upādānānīti. Tathā vadanti etenāti vādo, upādiyanti etenāti upādānaṃ. Kiṃ vadanti upādiyanti vā? attānaṃ. Attano vādupādānaṃ attavādupādānaṃ. Attavādamattameva vā attāti upādiyanti etenāti attavādupādānaṃ. Ayaṃ tāva tesaṃ atthavibhāgo.

Dhammasaṅkhepavitthāre pana kāmupādānaṃ tāva "tattha katamaṃ kāmupādānaṃ, yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ. Idaṃ vuccati kāmupādānan"ti āgatattā saṅkhepato taṇhādaḷhattaṃ vuttaṃ. Taṇhādaḷhattaṃ nāma purimataṇhā upanissayapaccayena daḷhasambhūtā uttarataṇhāeva. Keci panāhu "appattavisayapatthanā taṇhā andhakāre corassa hatthappasāraṇaṃ viya. Sampattavisayaggahaṇamupādānaṃ tasseva bhaṇḍaggahaṇaṃ viya appicchatāsantuṭṭhitāpaṭipakkhā ca te dhammā. Tathā pariyesanārakkhadukkhamūlāti. Sesupādānattayaṃ pana saṅkhepato diṭṭhimattameva.

Vitthārato pana pubbe rūpādīsu vuttāya aṭṭhasatappabhedāyapi taṇhāya daḷhabhāvo kāmupādānaṃ. Dasavatthukā micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṃ. Yathāha "tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ, `natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ .pe. Sacchikatvā pavedentī'ti yā evarūpā diṭṭhi .pe. Vipariyesaggāho, idaṃ vuccati diṭṭhupādānan"ti. Sīlavatehi suddhiparāmasanaṃ pana sīlabbatupādānaṃ. Yathāha "tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ, ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi, vatena suddhi, sīlabbatena suddhīti yā evarūpā diṭṭhi .pe. Vipariyesaggāho, idaṃ vuccati sīlabbatupā dānan"ti. Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi attavādupādānaṃ. Yathāha "tattha katamaṃ attavādupādānaṃ, idha assutavā puthujjano sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati .pe. Vipariyesagāho, idaṃ vuccati attavādupādānan"ti. Ayamettha dhammasaṅkhepavitthāro.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๓๑๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “สังขารเกิดเพราะอวิชชาเป็นปัจจัย”